Bruno Streckenbach
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Bruno Streckenbach
Ilustracja
Bruno Streckenbach (w środku), 1939
SS-Gruppenführer SS-Gruppenführer
Data i miejsce urodzenia

7 lutego 1902
Hamburg
Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci

28 października 1977
Hamburg
RFN
Przebieg służby
Siły zbrojne

SS Waffen-SS
Jednostki

Einsatzgruppe I
8 Dywizja Kawalerii SS Florian Geyer
19. Dywizją Grenadierów SS
Stanowiska

dowódca einsatzgruppe
dowódca dywizji
Główne wojny i bitwy

kampania wrześniowa
front wschodni
Odznaczenia
Odznaka Złota Partii (III Rzesza)
Krzyż Żelazny (1939) II Klasy Krzyż Żelazny (1939) I Klasy Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami (III Rzesza) Złoty Krzyż Niemiecki (III Rzesza) Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego z liśćmi dębu
[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Bruno Streckenbach (ur. 7 lutego 1902 w Hamburgu, zm. 28 października 1977 tamże) – SS-Gruppenführer, dowódca Einsatzgruppe I, p.o. szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, planista Nadzwyczajnej Akcji Pacyfikacyjnej w Generalnej Guberni.
Życiorys

Był m.in. szefem Gestapo w Hamburgu. W czasie agresji III Rzeszy na Polskę w 1939, w stopniu SS-Brigadeführera dowodził Grupą Operacyjną (Einsatzgruppe I), posuwająca się w ślad za oddziałami 14 Armii dowodzonej przez gen. Wilhelma Lista[2]. Prowadził akcje pacyfikacyjne w okolicach Cieszyna i Krakowa i był odpowiedzialny za wymordowanie tysięcy obywateli polskich we wrześniu i październiku 1939 roku[3].

Od października do listopada 1939 pełnił obowiązki dowódcy policji bezpieczeństwa Sipo i SD na obszarze Naczelnego Dowódcy na Wschodzie i w Okręgu Wojskowym "Łódź" i rezydował w Łodzi. Od początku listopada 1939 przebywał w Krakowie, gdzie objął funkcję szefa Sipo i SD w Generalnym Gubernatorstwie. Jemu powierzono przygotowanie planu Akcji AB[4]. Według zeznań części świadków ponosi odpowiedzialność za aresztowanie i deportację profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego (Sonderaktion Krakau). Kierował też Akcją AB. W czasie narady u gubernatora Hansa Franka mającej miejsce 31 maja 1940 prezentował pogląd, że nadzór nad Judenratami a za ich pośrednictwem nad całością ludności żydowskiej, powinna sprawować wyłącznie policja bezpieczeństwa[5]. Jesienią 1940 doprowadził do utworzenia gett w GG.

W styczniu 1941 roku odwołany z GG. Jako szef I Urzędu w RSHA, po śmierci Heydricha awansował na p.o. szefa RSHA i kierował nim od 4 czerwca do 22 grudnia 1942. Pełniąc tę funkcję instruował podwładnych, że Polacy maja być traktowani jak Żydzi i Cyganie[6]. Później przeszedł do służby w Waffen-SS, i dowodził kolejno 8. Dywizją Kawalerii SS Florian Geyer i 19. Dywizją Grenadierów SS. Walcząc na froncie wschodnim dostał się do niewoli, i przez sąd ZSRR został skazany na długoletnie więzienie. W 1955 został zwolniony i przekazany władzom RFN[7].
Przypisy

Streckenbach, Bruno – TracesOfWar.com, tracesofwar.com [dostęp 2021-05-31] (ang.).
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera . Książka i Wiedza 1984, s. 241, 242.
"Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1943-1945" T.II, KIW, Warszawa 1972
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera . Książka i Wiedza 1984, s. 252, 253.
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera . Książka i Wiedza 1984, s. 346.
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera . Książka i Wiedza 1984, s.272.

Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera . Książka i Wiedza 1984, s. 262, 263.

Bibliografia

"Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1943-1945" T.II, KIW, Warszawa 1972

Kontrola autorytatywna (osoba):

ISNI: 0000 0000 6675 0446VIAF: 10653602LCCN: nr96003399GND: 119319829PLWABN: 9810690620405606NUKAT: n2005030345WorldCat: lccn-nr96003399

Encyklopedia internetowa:

PWN: 3980311

Kategorie:

Członkowie Einsatzgruppen w kampanii wrześniowejGenerałowie SSFunkcjonariusze GestapoFunkcjonariusze ReichssicherheitshauptamtJeńcy wojenni w czasie II wojny światowejLudzie związani z KrakowemWojskowi związani z ŁodziąNiemieccy zbrodniarze wojenni w okresie II wojny światowejUczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowejUrodzeni w 1902Zmarli w 1977Ludzie urodzeni w Hamburgu

I wojna światowa
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
I wojna światowa
Ilustracja
Czas

28 lipca 1914 – 11 listopada 1918
Miejsce

Europa, Afryka i Azja, Ocean Atlantycki, Ocean Spokojny, Ocean Indyjski
Terytorium

Północna Francja, Belgia, Europa wschodnia, Bałkany, kolonie afrykańskie, kolonie azjatyckie
Przyczyna

Pośrednie:
Cesarstwo Niemieckie – nowy podział świata;
Austro-Węgry – wpływy na Bałkanach;
Królestwo Włoch – obrona przed Francją;
Imperium Osmańskie – posiadłości na Bałkanach
Imperium brytyjskie – zachowanie status quo;
III Republika Francuska – odzyskanie Alzacji i Lotaryngii;
Imperium Rosyjskie – wpływy na Bałkanach Bezpośrednia:
Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda
Wynik

zwycięstwo Ententy,
traktat wersalski,
utworzenie Ligi Narodów
Strony konfliktu
Ententa:
Francja
Imperium brytyjskie

Wielka Brytania
Kanada
Indie Brytyjskie
Australia
Nowa Zelandia
Związek Południowej Afryki

Imperium Rosyjskie (1914–1917)
Republika Rosyjska (1917)
Serbia
Japonia
Belgia
Czarnogóra
Włochy (od 1915)
Portugalia (od 1916)
Rumunia (od 1916)
Królestwo Hidżazu (od 1916)
Stany Zjednoczone (od 1917)
Grecja
(od 1917)
Brazylia (od 1917)
Chiny (od 1917)
Państwa centralne:
Cesarstwo Niemieckie

Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia
Afryka Wschodnia
Kamerun Niemiecki
Nowa Gwinea Niemiecka

Austro-Węgry
Turcja
Bułgaria (od 1915)
Dowódcy
Raymond Poincaré
Georges Clemenceau
Philippe Pétain
Ferdinand Foch
Joseph Joffre
Jerzy V
Herbert Henry Asquith
David Lloyd George
John French
Douglas Haig
Horatio Kitchener
Imperium Rosyjskie Car Mikołaj II †
Imperium Rosyjskie Mikołaj Mikołajewicz
Imperium Rosyjskie Aleksiej Brusiłow
Aleksander Kiereński
Królestwo Serbii Piotr I Karadziordziewić
Yoshihito
Belgia Albert I
Królestwo Czarnogóry Mikołaj I
Wiktor Emanuel III
Vittorio Emanuele Orlando
Antonio Salandra
Luigi Cadorna
Bernardino Machado
Ferdynand I
Flag of Hejaz 1917.svg Husajn Ibn Ali
Stany Zjednoczone Woodrow Wilson
Stany Zjednoczone John Pershing
Elefterios Wenizelos
Brazylia Venceslau Brás Cesarstwo Niemieckie Wilhelm II
Cesarstwo Niemieckie Helmut von Moltke
Cesarstwo Niemieckie Paul von Hindenburg
Cesarstwo Niemieckie August von Mackensen
Cesarstwo Niemieckie Erich Ludendorff
Austro-Węgry Franciszek Józef I †
Austro-Węgry Karol I Habsburg
Austro-Węgry Fryderyk Habsburg
Austro-Węgry Conrad von Hötzendorf
Austro-Węgry Svetozar Boroević von Bojna
Imperium Osmańskie Mehmed V †
Imperium Osmańskie Mehmed VI
Imperium Osmańskie Enver Pasha
Imperium Osmańskie Mehmet Talaat
Imperium Osmańskie Ahmed Cemal
Ferdynand I Koburg
Wasił Radosławow
Nikoła Żekow
Straty
5,1 mln zabitych
12,83 mln rannych
4,1 mln zaginionych 3,4 mln zabitych
8,38 mln rannych
3,6 mln zaginionych
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Hasło w Wikisłowniku

I wojna światowa (przed II wojną światową nazywana „Wielką Wojną”) – wojna światowa, trwająca od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą (Trójporozumieniem), tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917) a państwami centralnymi (Trójprzymierzem), tj. Austro-Węgrami i Niemcami, wspieranymi przez Imperium Osmańskie oraz Bułgarię.

Był to największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich. Wojna zakończyła się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza oraz powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Była też jedną z głównych przyczyn rewolucji lutowej i rewolucji październikowej w Rosji. W jej wyniku zginęło ponad 14 milionów ludzi. Mimo ogromu strat i wstrząsu wywołanego nimi, wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co 21 lat później doprowadziło do wybuchu II wojny światowej. I wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną strategią i taktyką. Wybuch I wojny światowej wyznaczył symboliczny koniec wieku XIX oraz koniec hegemonii europejskiej na świecie. Od jej zakończenia coraz większą rolę w stosunkach międzynarodowych zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i utworzony w 1922 r. ZSRR[1].
Spis treści

1 Przyczyny wojny
1.1 Nacjonalizm, imperializm
1.2 Sytuacje wewnętrzne państw i załamanie się systemu sojuszy
1.3 Plan Schlieffena i wyścig zbrojeń
1.4 Kryzysy w Afryce i na Bałkanach
1.5 Plany operacyjne
2 Przebieg wojny
2.1 Wybuch konfliktu
2.1.1 Zamach w Sarajewie
2.1.2 „Zasada domina”
2.2 Pierwsze starcia
2.3 Wojna w Europie
2.3.1 Front zachodni
2.3.1.1 Rok 1914 – niemiecka inwazja na Belgię i Francję
2.3.1.2 Rok 1915 – patowa sytuacja na froncie
2.3.1.3 Rok 1916 – wojna na wyczerpanie
2.3.1.4 Rok 1917 – przyłączenie się Stanów Zjednoczonych
2.3.1.5 Rok 1918 – ostatnia ofensywa
2.3.2 Front włoski
2.3.2.1 Pierwsza bitwa nad Isonzo
2.3.2.2 Ofensywa Asiago
2.3.2.3 Dalsze starcia w dolinie Isonzo
2.3.2.4 Rok 1917 – przybycie Niemców
2.3.2.5 Bitwa nad Piawą
2.3.2.6 Decydująca bitwa pod Vittorio Veneto
2.3.3 Front bałkański
2.3.4 Front wschodni
2.3.4.1 Rok 1914 – ofensywa rosyjska
2.3.4.2 Rok 1915 – przejęcie inicjatywy przez Niemców
2.3.4.3 Rok 1916 – rosyjska ofensywa Brusiłowa
2.3.4.4 Rok 1917 – decydujące rozstrzygnięcia
2.4 Wojna na Bliskim Wschodzie i w rejonie Kaukazu
2.4.1 Gallipoli
2.4.2 Irak
2.4.3 Egipt i Palestyna
2.4.4 Arabia
2.5 Wojna w Afryce
2.5.1 Niemiecka Afryka Wschodnia
2.5.2 Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia
2.6 Wojna na morzu
2.6.1 Blokada Niemiec
2.6.2 Wojna podwodna
2.6.3 Bitwy morskie
2.7 Zakończenie konfliktu
3 Skutki wojny
3.1 Skutki polityczne
3.2 Skutki gospodarcze
3.3 Skutki społeczne
3.4 Bilans konfliktu
3.4.1 Armie
3.4.2 Fundusze
3.4.3 Straty
4 Charakterystyka wojny
4.1 Wojna pozycyjna
4.1.1 Wykorzystanie ukształtowania terenu
4.1.2 Konstrukcja okopów
4.1.3 System okopów
4.1.4 Sposób walki w okopach
4.1.5 Taktyka
4.1.6 Podkopy
4.1.7 Próby przełamania impasu w walce
4.1.8 Życie w okopach
4.1.9 Śmierć w okopach
4.2 Technika i uzbrojenie
4.2.1 Wojska lądowe
4.2.1.1 Łączność
4.2.1.2 Broń piechoty
4.2.1.3 Karabiny maszynowe
4.2.1.4 Moździerze
4.2.1.5 Artyleria
4.2.1.6 Gazy bojowe
4.2.1.7 Kolej i samochody oraz broń pancerna
4.2.2 Lotnictwo
4.2.2.1 Sterowce
4.2.2.2 Samoloty
4.2.3 Marynarka
5 Zobacz też
6 Uwagi
7 Przypisy
8 Bibliografia
9 Linki zewnętrzne

Przyczyny wojny
Nacjonalizm, imperializm

Kongres wiedeński (1814–1815), który ukształtował ład terytorialny Europy, całkowicie pomijał dążenia narodów do wolności i samostanowienia, zajmując się tylko kwestią zabezpieczenia na jak najdłuższy czas kontrolowanej przez zwycięskie mocarstwa stabilizacji na kontynencie. Przez długi czas postanowienia kongresowe funkcjonowały dzięki istnieniu tzw. „Świętego Przymierza”, opierającego się na sojuszu trzech potęg europejskich – Austrii, Prus i Rosji. Wspólnym interesem tych państw było izolowanie Francji oraz powstrzymywanie wypływających z niej prądów nacjonalistycznych i rewolucyjnych, które mogłyby wpływać destrukcyjnie na konserwatywne, wielonarodowe imperia[2]. Jednak między poszczególnymi mocarstwami europejskimi coraz częściej dochodziło do nieporozumień. O tym, że wieczysty pokój między czterema mocarstwami jest fikcją, przekonano się w czasie wojny krymskiej (1853–1856). Zjednoczenie Włoch w 1861 i zjednoczenie Niemiec w 1871, będące wynikiem dążeń nacjonalistycznych, poważnie naruszyło wcześniejszą równowagę sił. W wyniku wojny francusko-pruskiej (1870–1871) Francja straciła Alzację i Lotaryngię na rzecz Niemiec, co zrodziło w narodzie francuskim chęć odwetu na sąsiedzie i zmazania hańby klęski (ruch ten nazwano rewanżyzmem)[3]. W 1873 roku udało się jeszcze kanclerzowi Otto von Bismarckowi doprowadzić do zawarcia sojuszu trzech cesarzy (Austrii, Prus i Rosji), który podtrzymał wspólne dążenie do przeciwdziałania ruchom rewolucyjnym[2].

Także w Austro-Węgrzech i na Bałkanach dochodziło do licznych spięć na tle etnicznym. Niepokoje te były podsycane szczególnie w południowej części cesarstwa, gdzie mieszkały liczne narody słowiańskie, podatne na doktrynę panslawizmu[4] szerzoną przez Serbię i Rosję[a]. Wskutek osłabienia Imperium Osmańskiego, na Bałkanach wytworzyła się polityczna próżnia, którą usiłowały wypełnić Austro-Węgry i Rosja[2]. Analogicznym zjawiskiem do panslawizmu był pangermanizm, którego zwolennicy funkcjonowali w elitach rządowych Niemiec i Austro-Węgier, co prowadziło nieuchronnie do zaognienia konfliktu.
Mapa podziału politycznego Afryki w chwili wybuchu I wojny światowej

Jednym z czynników, który wpłynął na zwiększenie się współzawodnictwa pomiędzy państwami europejskimi, był imperializm. Wielka Brytania, Niemcy i Francja potrzebowały zamorskich rynków zbytu dla swoich towarów, których produkowano coraz więcej w wyniku postępów rewolucji przemysłowej. Kraje te dokonywały ekspansji gospodarczej w Afryce, Azji i Oceanii. Francja i Wielka Brytania zdołały pokojowo rozwiązać wszelkie kwestie sporne dotyczące kolonii. Jednak obydwa te państwa nie potrafiły sobie poradzić z postawą roszczeniową II Rzeszy, która prowadziła agresywną politykę w tym zakresie (m.in. w północnej Afryce), co prowadziło do licznych napięć. Na Bliskim Wschodzie rozpadające się Imperium Osmańskie kusiło sąsiednie Austro-Węgry oraz Rosję, które przygotowywały się do podziału ziem słabnącego sąsiada. Rosja chciała uzyskać dostęp do Morza Śródziemnego i jego szlaków handlowych (otwarcie korytarza przez Dardanele i Bosfor, kontrolowane przez Turcję) oraz pełnej władzy nad Morzem Czarnym[5][6].

Na przełomie XIX i XX wieku Serbia była uzależniona gospodarczo od Austro-Węgier. W 1903 tron królewski Serbii objął Piotr I Karadziordziewić, który propagował koncepcję Wielkiej Serbii. W jego wizji wszyscy południowi Słowianie powinni żyć w jednym państwie. Tę koncepcję rozległego państwa bardzo chętnie poparł serbski rząd, armia i społeczeństwo. Piotr I oficjalnie deklarował zamiar połączenia z serbską ojczyzną Bośni i Hercegowiny, zamieszkanej przez wielu Serbów, a będącej pod kontrolą Austro-Węgier. Serbii, odnajdującej się w opozycji do Austro-Węgier, chętnie pomocy udzielała Rosja i oba kraje nawiązały ścisłe stosunki. Zacieśnianiu stosunków sprzyjały dodatkowo wspólna religia (prawosławie) i wspólne korzenie słowiańskie. Rosja była żywotnie zainteresowana uzyskaniem jak największych wpływów na Bałkanach, dlatego była przychylna zamętowi, jaki Serbia mogła tam wywoływać. Austro-Węgry również usiłowały utrzymać swe wpływy na Bałkanach, dlatego działania Serbii wpływały na ich osłabienie i ciągłe zwiększanie napięcia w tym rejonie. Rosjanie dodatkowo wspierali potajemnie ruchy rewolucyjne w Austro-Węgrzech. Monarchia Austro-Węgierska była zagrożona od zewnątrz i od wewnątrz[7]. Austro-Węgry zlekceważyły jednak wieloletnie doświadczenie wojenne niewielkiej Serbii[8].

W krajach takich jak Austro-Węgry czy Niemcy dochodziła do tego jeszcze walka pomiędzy kulturą germańską a słowiańską (zob. Kulturkampf).

Dla ówczesnych imperiów europejskich kwestia rozwoju i uzyskania przewagi wojskowej nad sąsiadami była sprawą kluczową. Stagnacja w rozumieniu twórców polityki imperialnej oznaczać miała jedynie upadek i katastrofę. Taka filozofia była katalizatorem tworzenia się postaw roszczeniowych w stosunkach między państwami, oraz dążenia do jak największych cesji terytorialnych[9].
Sytuacje wewnętrzne państw i załamanie się systemu sojuszy
Mikołaj II – car Rosji
Cesarz niemiecki – Wilhelm II

Pod koniec XIX wieku państwo niemieckie rozwijało się bardzo dynamicznie, kraj ulegał gwałtownemu uprzemysłowieniu. W szybkim tempie powstawały wielkie niemieckie przedsiębiorstwa, jednak Niemcy z trudem znajdowali nowe rynki zbytu oraz coraz trudniejszy stawał się import surowców. Dotychczas większość towarów Niemcy przewozili na statkach brytyjskich, w końcu zaczęli budować własną marynarkę handlową. Brytyjczycy dostrzegli zagrożenie gospodarcze, któremu nie potrafili się przeciwstawić. Koniecznością Niemiec stało się zapewnienie stałych dostaw niezbędnych surowców, bez ciągłej zależności od woli Wielkiej Brytanii, a więc posiadanie własnych kolonii. Przywódcy Niemiec uznali, że ich kraj nie może się dalej rozwijać gospodarczo jedynie z wykorzystaniem metod pokojowych[10].

W niemieckich wyborach do parlamentu w 1912 stosunkowo dużą liczbę głosów[b][11] uzyskała lewicowa Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD). Ówczesny rząd niemiecki był zdominowany przez pruskich junkrów, którzy obawiali się wzrastających sympatii wyborców dla lewicy. Dlatego, jak twierdzą niektórzy historycy[12], prawica niemiecka szukała konfliktu zewnętrznego, który odwróciłby uwagę społeczeństwa od spraw politycznych, a wzbudził patriotyczne wsparcie dla rządu. Według innych jednak[13], niektórzy konserwatyści pruscy obawiali się wojny (nawet zwycięskiej), bo mogłaby ona wzbudzić w narodzie nastroje rewolucyjne, szczególnie gdyby wojna była długa i wyniszczająca.

I wojna światowa była po części spowodowana istnieniem dwóch wrogich sojuszy – trójporozumienia (Wielka Brytania, Francja, Rosja) oraz trójprzymierza (Niemcy, Austro-Węgry oraz Włochy), które rozwinęły się za sprawą kanclerza Rzeszy – Bismarcka po wojnie francusko-pruskiej. Bismarck, dążąc do odizolowania Francji, doprowadził do zawarcia przymierza w 1878 pomiędzy Niemcami i Austro-Węgrami, przeciw Rosji (w wypadku wojny między Niemcami a Francją Austro-Węgry miały zachować neutralność)[14]. Kiedy Francja zajęła Tunezję, „żelazny kanclerz” wykorzystał niezadowolenie Włochów (którzy sami zamierzali zająć Tunezję) i doprowadził do wciągnięcia Italii do sojuszu przeciwko Francji w 1882. W zamian za to, że Włochy miały pozostać neutralne, jeżeliby doszło do ataku Rosji na Austro-Węgry, Niemcy i Austro-Węgry zgodziły się pomóc Włochom, gdyby te zostały zaatakowane przez Francję[15]. Wzajemna nieufność pomiędzy Austrią a Rosją pogłębiała się wraz z kolejnymi konfliktami na Bałkanach. Na razie nie doszło do wojny, bo Bismarckowi udało się doprowadzić do zawarcia pomiędzy Rosją i Niemcami: tzw. traktatu reasekuracyjnego, który stanowił, że obydwa kraje pozostaną neutralne w stosunku do siebie, jeżeli którekolwiek z nich będzie w stanie wojny[16].

Po zdymisjonowaniu Bismarcka (20 marca 1890) przez nowego cesarza Niemiec Wilhelma II doszło do zasadniczej zmiany polityki zagranicznej Rzeszy. Ówcześni członkowie rządu byli nieprzychylnie nastawieni do Słowian, a do Rosji w szczególności, co sprawiło, że traktat reasekuracyjny z tym krajem nie miał już racji bytu i nie został przedłużony. Francja wykorzystała nadarzającą się okazję i zdobyła nowego sojusznika w osobie cara Mikołaja II, zawierając z nim ostatecznie sojusz obronny w 1892 roku (sojusz francusko-rosyjski). Wilhelm II poczuł się nagle osaczony z dwóch stron. Wielka Brytania nabierała coraz większych podejrzeń co do intencji polityków niemieckich, co było spowodowane m.in. ogromną rozbudową floty niemieckiej, która mogła zagrozić panowaniu na morzach Royal Navy. Cesarz niemiecki postanowił rzucić Brytyjczykom wyzwanie swoją Hochseeflotte. Sytuacji nie poprawiło także popieranie południowoafrykańskich powstańców burskich przez Niemcy[17]. Zmieniało się także postrzeganie caratu przez Niemców. Dla niemieckich socjaldemokratów był on ucieleśnieniem despotyzmu, był po prostu imperium zła[18].

W wyniku tego Francja i Wielka Brytania postanowiły przezwyciężyć wzajemne animozje i zawarły ze sobą układ o nazwie Entente cordiale (fr. serdeczne porozumienie) w roku 1904. Do porozumienia tego dołączyła wkrótce Rosja w 1907[19]. Wielką Brytanię łączył także układ sojuszniczy z Japonią. Na dodatek Wilhelm II jeszcze bardziej rozsierdził Rosję, popierając roszczenia austriackie na Bałkanach. Tak więc Europa na początku XX wieku została podzielona na dwa wrogie sobie obozy: ententę i trójprzymierze[20]. Na początku XX wieku Niemcy zdawali sobie sprawę, że w ciągu kilku lat przewaga ententy stanie się zbyt wielka i wojna skończy się klęską Niemiec. W konsekwencji niemieccy dowódcy zaczęli nalegać na przeprowadzenie ataku wyprzedzającego, póki Niemcy mieli szansę wygrania – uważanej przez nich za nieuniknioną – wojny[21].

Wielka Brytania opierała bezpieczeństwo na równowadze sił, tzn. podzielonej Europie z mocarstwem brytyjskim popierającym słabszą koalicję. Brytyjczycy przez czterysta lat przeciwstawiali najpotężniejszemu aktualnie mocarstwu w Europie blok innych państw, które wspólnie mogły go pokonać. Zgodnie z tą zasadą w ówczesnej sytuacji Niemcy – pierwsza potęga europejska – nie mogły stać się sojusznikiem brytyjskim[22]. Dodatkowo brytyjscy zwolennicy działań wojennych oczekiwali, że wojna europejska powiększy imperium i jego prestiż. Gdy Niemcy byłyby zajęte jednoczesnymi walkami z Francją i Rosją, Brytyjczycy zatopiliby niemiecką Hochseeflotte, zajęli niemieckie kolonie i wypchnęli niemiecki handel z otwartych mórz[23]. Brytyjczycy byli przekonani, że zagrożeniem ich życiowych interesów jest kontrola wybrzeża kanału La Manche naprzeciw Dover przez wrogie mocarstwo. Gdy z gruzów imperium Napoleona powstała Belgia, Wielka Brytania udzieliła jej gwarancji neutralności, a europejskie mocarstwa uszanowały to jako jeden z kluczowych interesów brytyjskich[24]. Tym samym w interesie Brytyjczyków było niedopuszczenie do tego, by Niemcy pobili Francję, pozbawiając ją statusu mocarstwa oraz zajęli wybrzeże kanału La Manche[25]. W wojnie niemiecko-francuskiej Brytyjczycy nie chcieli pozostać neutralni[26], na co liczyli Niemcy.
Plan Schlieffena i wyścig zbrojeń
Plany ataków: niemiecki (Plan Schlieffena) i francuski (Plan XVII)

Osobny artykuł: Plan Schlieffena.

Nie bez znaczenia dla wybuchu konfliktu były także poglądy dowódców armii europejskich. Teoretycy wojskowi uważali, że aby wygrać konflikt, należy uderzyć jako pierwszy i w ten sposób uzyskać przewagę nad przeciwnikiem. Podstawowym środkiem prowadzącym do wygranej miała być jak najszybciej przeprowadzona mobilizacja i uniknięcie zaskoczenia oraz znalezienia się w defensywie. Niektórzy analitycy twierdzą, że zarządzenia mobilizacyjne były ukształtowane w tak ścisły sposób, że po ich wprowadzeniu w życie nie można już było ich odwołać bez popadania w dezorganizację kraju. Rozpoczęcie mobilizacji powodowało także usztywnienie polityki zagranicznej i wszelkie inicjatywy pokojowe kończyły się zazwyczaj niepowodzeniami[27].

Niemieckie dowództwo przewidywało, że w razie wybuchu powszechnej wojny europejskiej Niemcy najpierw uderzą na Francję i doprowadzą do jej szybkiego pokonania, aby w ten sposób nie dać czasu Rosji na zmobilizowanie swych ogromnych rezerw ludzkich. Po wyeliminowaniu jednego przeciwnika wszystkie siły niemieckie miały być następnie przerzucone na wschód. Mimo że plan wojny błyskawicznej (blitzkrieg) został opracowany przez hrabiego Alfreda von Schlieffena jeszcze przed 1905, dowództwo niemieckie pokładało w nim wielkie nadzieje w szczególności od czasu wojny rosyjsko-japońskiej (1904–1905), która obnażyła wszystkie słabości carskiej Rosji[28].

W przygotowaniach do wojny (wyścigu zbrojeń) przodowały cesarskie Niemcy. Większość ówczesnych państw skopiowała rozwiązania zastosowane z takim powodzeniem w armii pruskiej podczas wojny z Francją w 1870. Wprowadzono powszechny obowiązek wojskowy, opracowano system rezerw materiałowych oraz szczegółowe plany działań wojennych na wypadek konfliktu. Rozwój technologiczny i organizacyjny doprowadził do utworzenia sztabów generalnych z precyzyjnymi harmonogramami mobilizacji i działań ofensywnych. Niemcy nie zbudowali żadnego obronnego wału zachodniego, ponieważ ich strategia zakładała od pierwszego dnia wojny przystąpienie do ataku[29]. Naczelne dowództwo pruskie uważało, że Francję uda się rozbić tak samo łatwo i szybko, jak w czasie poprzedniej wojny z nią w 1870[30]. Cesarz Wilhelm II chciał wykazać się spektakularnymi zdobyczami terytorialnymi, by przewyższyć swoich poprzedników[31]. Zwycięska wojna miała przynieść Niemcom władzę nad Europą[32].
HMS Dreadnought – pancernik brytyjski

Armie i marynarki wojenne doszły do ogromnych rozmiarów. Lądowe armie Francji i Niemiec podwoiły swoją liczebność w latach 1870–1913[33]. Wyścig zbrojeń morskich był szczególnie widoczny pomiędzy Wielką Brytanią i Niemcami. W 1889 Anglia wypracowała doktrynę Two Powers Standard, według której aby zapewnić sobie panowanie na morzu, musiała posiadać flotę większą niż dwie największe połączone ze sobą floty innych państw. To sprawiło, że doszło do opracowania nowych modeli okrętów przez Johna Fishera w 1906 – tzw. drednotów[34]. Wojna rosyjsko-japońska ukazała siłę nowoczesnej floty i skłaniała mocarstwa europejskie do budowania coraz mocniej opancerzonych i uzbrojonych w działa o wielkich kalibrach jednostek. Gdy Wielka Brytania zwiększyła produkcję okrętów, Niemcy w odpowiedzi natychmiast uczyniły to samo i też wdrożyły do produkcji drednoty. Mimo tego, że czyniono międzynarodowe wysiłki w celu spowolnienia tego błędnego koła zbrojeń, m.in. podczas konwencji haskich w 1899 i 1907, były one skazane na niepowodzenie (do fiaska tych konferencji przyczyniło się też w dużym stopniu światowe lobby zbrojeniowe, w którym działali tacy potentaci jak: Krupp, Vickers czy Schneider-Creusot)[35].

Na początku 1914 roku przez Niemcy przetoczyła się fala nastrojów antyrosyjskich[36]. Zmieniło się oblicze Europy. W 1914 Europą już nie rządziły dynastie, lecz rywalizujące ze sobą bloki polityczno-militarne. Każdy z nich chciał zwiększenia swego terytorium, zwiększenia znaczenia i zwiększenia potęgi. Wybuch I wojny światowej ukazał, że liczne dynastyczne i rodzinne więzy pomiędzy panującymi domami europejskimi nie miały już żadnego znaczenia[37]. Przystępujące do wojny kraje europejskie były świadome nieuniknionych i dużych strat w ludziach[31].

Od ponad dwóch wieków Rosja była głównym wrogiem imperium osmańskiego (vide wojny rosyjsko-tureckie). Od wielu lat Niemcy mieli natomiast znaczne wpływy w Turcji. Do 1897 Wielka Brytania udzielała poparcia Turcji przed ekspansją Rosji, jednak zaprzestała po pierwszych rzeziach Ormian[38]. Niemcy zaangażowały się gospodarczo, politycznie i militarnie w modernizację Turcji oraz w zachowanie jej integralności terytorialnej, czym wkroczyły na obszar tradycyjnej ekspansji Rosji[39]. 2 sierpnia 1914 Niemcy i Turcja zawarły tajny sojusz militarny skierowany przeciw Rosji[40].
Kryzysy w Afryce i na Bałkanach

Starcie się potęg europejskich miało ujście w kilku kryzysach w Maroku i na Bałkanach, które mogły doprowadzić do wybuchu wojny. W 1905 Niemcy ogłosiły swoje wsparcie dla wysiłków niepodległościowych Maroka, które Wielka Brytania zgodziła się oddać pod wpływy Francji w 1904. Brytyjczycy w konflikcie francusko-niemieckim stanęli po stronie Francji, a wojny udało się uniknąć tylko dzięki konferencji w Algeciras w 1906, na której Maroko zostało ostatecznie przyznane Francji[41].
Franciszek Józef I – cesarz austro-węgierski

Inny konflikt został spowodowany przez Austro-Węgry, które dokonały w 1908 aneksji byłej prowincji tureckiej – Bośni. Tzw. „Ruch Wielkoserbski” za cel postawił sobie m.in. zdobycie „słowiańskiej” Bośni, wywołując tym samym poczucie zagrożenia w Austrii ze strony Serbii. Rosja, związana z Serbią sojuszem, poparła ją w sporze i ogłosiła mobilizację. To z kolei sprawiło, że Niemcy zagroziły wojną Rosji. Wybuch wojny został jednak odłożony w czasie, bo Rosja na razie postanowiła się wycofać z konfliktu, ale mimo to wzajemne stosunki pomiędzy Rosją i Austro-Węgrami pozostały bardzo napięte[42].

II kryzys marokański nastąpił w 1911, kiedy to Niemcy wysłały swoją kanonierkę do Agadiru w proteście przeciwko wkroczeniu wojsk francuskich do stolicy kraju, Fezu. Wojska te miały ochraniać europejską ludność Fezu przed zamieszkami niepodległościowymi w Maroku, lecz Niemcy uznali, że Francja w ten sposób naruszyła porozumienie z Algeciras. Anglia znów stanęła po stronie Francji i ostrzegła Niemcy przed podejmowaniem jakichkolwiek nierozważnych kroków. Sprawę załatwiono polubownie: Niemcy otrzymały część francuskiej Afryki Równikowej, a Francja w zamian za to objęła protektorat nad Marokiem[43].

Oprócz tych wydarzeń doszło także do wybuchu dwóch wojen bałkańskich, w których najpierw Grecja, Serbia i Bułgaria zajęły prawie całe europejskie terytorium Turcji, a następnie do wybuchu konfliktu pomiędzy zwycięzcami o podział zdobytych terytoriów (Grecja, Serbia i Rumunia wystąpiły przeciwko Bułgarii). Dochodziło także do coraz częstszych napięć pomiędzy Austro-Węgrami a Serbią, w szczególności gdy Austro-Węgry wymusiły na Serbii oddanie niektórych zdobyczy uzyskanych w wojnach bałkańskich[44].
Plany operacyjne

Osobny artykuł: Plany operacyjne przed I wojną światową.

Wybuch I wojny światowej nie był zaskoczeniem, ponieważ główne kraje w niej uczestniczące prowadziły dokładne planowanie wojskowe[45]. Konflikty w Europie przynajmniej od 1908 r. zapowiadały wybuch wojny, która obejmie kontynent. Zaskoczeniem mógł być tylko sam moment rozpoczęcia wojny[46].
Przebieg wojny
Wybuch konfliktu
Zamach w Sarajewie

Osobny artykuł: Zamach w Sarajewie.

Gavrilo Princip

28 czerwca 1914 arcyksiążę austriacki Franciszek Ferdynand, następca tronu, został zastrzelony w Sarajewie, w Bośni (na terytorium Austro-Węgier). Bośnia była zamieszkana przez wiele osób narodowości serbskiej. Zamachowcem był Gavrilo Princip (ur. 1894, zm. 1918) – serbski nacjonalista należący do organizacji Czarna Ręka (serb. Црна рука/Crna Ruka)[47]. Natychmiast po tym zabójstwie Niemcy ogłosiły całkowite poparcie dla dalszych działań Austrii, prowokując ją tym samym do wypowiedzenia wojny Serbii, podczas gdy Francja zapewniła o swoim poparciu Rosję. Austro-Węgry, które miały informacje o tym, że rząd serbski był inspiratorem zamachu, 23 lipca wystosowały wobec Serbii ultimatum, które zawierało warunki praktycznie nie do zaakceptowania, ponieważ prowadziły one do ograniczenia suwerenności tego kraju. Na bezwzględne spełnienie wszystkich warunków otrzymała 48 godzin. Serbia zgodziła się na prawie wszystkie żądania (m.in. zrzeczenie się jakichkolwiek praw do Bośni, uczestnictwo Austro-Węgier w śledztwie ws. zamachu w Sarajewie), ale jeden punkt ultimatum odrzuciła – mianowicie prawa władz austriackich do prowadzenia własnego dochodzenia na terytorium Serbii. Austro-Węgry uznały tę odpowiedź za niewystarczającą[3].

Schutzstaffel
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Schutzstaffel
Logo
Symbol SS
Państwo

III Rzesza
Data utworzenia

4 kwietnia 1925
Data likwidacji

1945
Reichsführer-SS

Joseph Berchtold (pierwszy)
Karl Hanke (ostatni)
Adolf Hitler ze swoimi ochroniarzami, drugi od lewej Julius Schreck
Adolf Hitler dokonuje przeglądu pułku Leibstandarte SS po przybyciu do Klagenfurtu w kwietniu 1938
Czapka z symbolem SS – Totenkopf
Ocalony więzień Buchenwaldu wskazuje strażnika obozowego, SS-mana odpowiedzialnego za torturowanie więźniów

Schutzstaffel, w skrócie: SS (runami ᛋᛋ, niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. „oddział ochronny[a] NSDAP”) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), w 1947 zdelegalizowana i uznana za organizację zbrodniczą[1].
Spis treści

1 Historia
1.1 Organizacja
1.2 Kandydat
1.3 Struktura
2 Zobacz też
3 Uwagi
4 Przypisy
5 Bibliografia
6 Linki zewnętrzne

Historia
Organizacja

W 1924 roku powstał Stosstrupp Adolf Hitler – oddział mający chronić Adolfa Hitlera przed ewentualnymi atakami ze strony mało zdyscyplinowanych oddziałów SA. 1 kwietnia 1925 roku Julius Schreck otrzymał od Hitlera polecenie utworzenia nowej jednostki, która miała przejąć ochronę sal (niem. Saalschutz), w których odbywały się spotkania NSDAP. Powstała ona 4 kwietnia 1925 roku z byłych członków jednostki Stoßtrupp Adolf Hitler. Wkrótce zaczęły powstawać podobne jednostki w całych Niemczech, ale nosiły początkowo różne nazwy (np. Schutzkommando czy Sturmstaffel). Dopiero 9 listopada 1925 roku ustalono jednolitą nazwę dla wszystkich tych oddziałów jako Schutzstaffel, czyli eskadra ochronna. Nazwę tę zaproponował ówczesny szef SA – Hermann Göring na uroczystościach poświęconych Manfredowi von Richthofenowi. Szefem SS (jako Oberleiter, czyli nadkierownik) został Julius Schreck. W 1928 roku ustąpił ze stanowiska (pozostał osobistym ochroniarzem i kierowcą Hitlera). Jego następcą został Joseph Berchtold, potem Erhard Heiden, którzy jednak nie potrafili dać sobie rady z ograniczaniem roli SS przez SA. 6 stycznia 1929 roku Hitler zwolnił Heidena z funkcji szefa SS, a na jego miejsce mianował jego dotychczasowego zastępcę – Heinricha Himmlera[2].

Himmler przejął formację liczącą 290 ludzi, lecz do końca 1929 r. zwiększył liczebność SS do tysiąca, a rok później liczyła już niemal trzy tysiące członków. Przezwyciężając obiekcje przywództwa brunatnych koszul, w 1930 r. przekonał Hitlera, aby całkowicie uniezależnił SS, nadał jej nowe mundury, czarne w miejsce brunatnych, oraz nową, rygorystycznie hierarchiczną quasi-wojskową strukturę. Himmler ściągnął do SS byłych oficerów armii, takich jak Erich von dem Bach-Zelewski, oraz weteranów Wolnych Korpusów, jak Friedrich Karl, baron von Eberstein[2]. Zadania SS opisał Adolf Hitler w swoim rozkazie z roku 1930 następująco: „Zadaniem SS jest przede wszystkim służba policyjna wewnątrz partii”. Od 1930 roku symbolem SS stały się dwie podobne do błyskawic runy. Początkowo SS podlegało dowództwu SA, które dbało o to, aby SS za bardzo nie urosło w siłę. Służył temu m.in. rozkaz określający maksymalną liczebność SS na 10% stanu osobowego SA na danym terenie. Poza tym oddział SS nie mógł liczyć więcej niż 10 ludzi z dowódcą.

W 1934 oddziały SS odegrały zasadniczą rolę w rozprawieniu się z opozycją wewnątrzpartyjną w trakcie tzw. nocy długich noży, podczas której wymordowano przywódców SA (także powołanej przez Hitlera), m.in. Ernsta Röhma. W wyniku tego ich rola jako zbrojnego ramienia partii niewymiernie wzrosła. W 1936 utworzono zmilitaryzowane jednostki dyspozycyjne SS (SS-Totenkopfverbände i SS-Verfügungstruppe), które w latach 1941–1943 zostały przekształcone w Waffen-SS. Oddziały SS stanowiły również załogi obozów koncentracyjnych. Do końca wojny SS stało się najpotężniejszą organizacją w III Rzeszy. Jej członkami byli najbardziej fanatyczni zwolennicy nazizmu, chociaż od 1942 roku tworzono również oddziały składające się m.in. z Rosjan, Ukraińców, Łotyszy, których motywacje były inne niż Niemców (przede wszystkim nienawiść do bolszewizmu oraz chęć uniknięcia śmierci w obozach jenieckich). W czasie wojny oddziały SS wykazały się wyjątkową brutalnością, szczególnie gdy były rzucane do walk z partyzantami.

Chociaż oddziały SS brały udział w walkach już od kampanii w Polsce, nie były traktowane z szacunkiem przez dowództwo Wehrmachtu, które uznawało SS za formację zbytnio faworyzowaną i zindoktrynowaną[potrzebny przypis]. Z czasem wyszkolenie oraz uzbrojenie jednostek SS polepszało się. Jednostki powiększano do formacji dywizji grenadierów pancernych, a później niektóre przekształcano w dywizje pancerne (pierwsza dywizja pancerna SS powstała w 1943 roku pod nazwą 1. SS-Panzer-Division Leibstandarte-SS Adolf Hitler). Pod koniec wojny większość niemieckich formacji pancernych stanowiły jednostki Waffen-SS.

Jednostki SS są powszechnie uznawane za elitarne, jednak formacje były zróżnicowane – od doskonale wyposażonych dywizji pancernych, do oddziałów złożonych z kryminalistów (brygada pod dowództwem oberführera Oskara Dirlewangera – kryminalisty skazanego za gwałt na nieletniej, która składała się w większości z degeneratów niemających nic do stracenia – doskonała do mordowania bezbronnej ludności cywilnej, posiadała jednak nikłą wartość bojową w zetknięciu z oddziałami militarnymi przeciwnika) i renegatów sowieckich (np. Brygada Kamińskiego, który został powieszony przez Niemców za kradzieże i samowolę).

W 1947 Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał SS za organizację zbrodniczą (z wyjątkiem SS-Reiterei[3]).
Kandydat

Kandydaci na członków SS byli starannie badani i kontrolowani. Pytano ich nawet o poglądy polityczne ich rodziców i rodzeństwa oraz o drzewo genealogiczne zawierające dane od 1750. Informacje o ich dziedziczności zawierały świadectwa wydawane przez biuro Komisji do Spraw Rasowych. Przyszli oficerowie SS musieli mieć minimum 174 cm wzrostu, oraz sprawdzony nordycki rodowód. System oceny antropologicznej kandydatów zawarty w 9 punktach opracował prof. Bruno Kurt Schulze. Przyjmowano tylko tych, którzy uzyskali jedną z pierwszych 4 kategorii[4].

Badania rasowo-genealogiczne członków SS i kandydatów do SS prowadził Sippenamt, i nie ograniczały się one tylko do oceny zdrowia kandydata. Ustalano cechy dziedziczne zdrowia rodu, a wyniki umieszczano w specjalnych książkach rodowych (Sippenbuch). Książki rodowe służyły do wykrycia i zachowania najlepszych właściwości rasowych, pomnażanych drogą eugeniczną[5].

Projekt Heinricha Himmlera zalecał zawieranie małżeństw przez członków SS z tzw. wzorcowymi żonami. Kandydatka na żonę w wyglądzie zewnętrznym powinna posiadać cechy nordyckie, oraz zdać egzamin z zakresu historii, języków obcych, jazdy konnej, pływania i strzelania z broni palnej. Ponadto powinna posiadać prawo jazdy i wzorowo prowadzić gospodarstwo domowe oraz gotować. Projektowano, że małżeństwo bezdzietne będzie rozwiązywane przez państwo po upływie pięciu lat[6]. Mimo restrykcji i zaleceń spośród 106 304 członków SS ubiegających się o certyfikat pozwalający na zawarcie małżeństwa w latach 1932-1940, odrzucono jedynie 958, pomimo faktu, że wszystkie wymagania spełniło tylko 7518 kandydatów. Kilkuset mężczyzn wydalonych z SS za naruszenie zasad dotyczących ożenku później przywrócono do służby[7].

Konsekwencją szkolenia kandydatów miało być pozbawienie ich cech ludzkich. Podczas indoktrynacji wpajano im, że Rosjanie oraz inne narody Europy Wschodniej to podludzie[8].
Struktura

Heinrich Himmler stworzył rozbudowaną hierarchię korpusu oficerskiego SS, każdy stopień miał swój tytuł – Obergruppenführer, Standartenführer, itd. – oraz własne symbole statusu w formie insygniów na, przypominających wojskowe, mundurach noszonych przez wszystkich funkcjonariuszy. Na tych przeprojektowanych mundurach znalazła się nie tylko pierwotna odznaka organizacji, srebrna czaszka, ale również pseudo-runiczny zapis liter „SS” w kształcie przypominającym podwójną błyskawicę.

Od powołania w 1940 r. Waffen-SS struktura organizacyjna SS podzieliła się na dwie zupełnie różne od siebie części:

ogólną SS (Allgemeine SS) – stanowiła rodzaj rezerw osobowych SS (każdy członek SS musiał mieć numer Allgemaine SS, ale nie każdy członek Allgemaine SS był funkcjonariuszem rozbudowanych struktur SS).
wojskową SS (Waffen-SS)

W 1944 r. cała aktywność organizacji wewnątrz i na zewnątrz Niemiec kierowana była przez 12 głównych urzędów SS:

Hauptamt Persönlicher Stab Reichsführer-SS (Główny Sztab Personalny Reichsführera SS)
SS-Hauptamt (Główny Urząd (administracja) SS)
SS-Führungshauptamt (Główny Urząd Dowodzenia i Administracji Allgemeine-SS i Waffen-SS)
Hauptamt SS-Gericht (Główny Sąd SS)
SS-Rasse und Siedlungshauptamt, RuSHA (Główny Urząd Rasy i Osadnictwa SS)
SS-Personalhauptamt (Główny Urząd Personalny SS)
Reichssicherheitshauptamt – RSHA (Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy), a w nim:
Departament I – personalny (Bruno Streckenbach)
Departament II – administracja i prawo (Werner Best, później płk. dr Hans Nockenmann)
Departament III – Sicherheitsdienst (SD) – służba bezpieczeństwa (Otto Ohlendorf)
Departament IV – tajna policja państwowa (Gestapo) (Heinrich Müller)
Departament V – policja kryminalna (Kripo) (Arthur Nebe)
Departament VI – wywiad zagraniczny SD (Heinz Jost, później Walter Schellenberg)
Departament VII – ideologiczny (Franz Alfred Six)

Tzw. Einsatzgruppen również były podporządkowane RSHA.

Hauptamt Ordnungspolizei (Główny Urząd Policji Porządkowej)
Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt (WVHA) (Główny Urząd Gospodarczo-Administracyjny), a w nim:
Urząd A – Administracja Oddziałów SS (Amtsgruppe A – Truppenverwaltung): zajmował się administracją oddziałów Waffen-SS
Urząd B – Gospodarka Oddziałów SS (Amtsgruppe B – Truppenwirtschaft): zajmował się gospodarką formacji SS
Urząd C – Zagadnienia Budowlane (Amtsgruppe C – Bauwesen): zajmował się budownictwem
Urząd D – Obozy Koncentracyjne (Amtsgruppe D – Konzentrationslager) (włączony do WVHA w marcu 1942): której podlegały obozy koncentracyjne (kierował nim SS-Gruppenführer Richard Glücks), zarządzane przez Inspektorat Obozów Koncentracyjnych (Inspektion der Konzentrationslager).
Urząd W – Przedsięwzięcia Gospodarcze (Amtsgruppe W – Wirtschaftliche Unternehmungen): tzw. „Amstgruppe W”, nadzorująca przedsiębiorstwa, będące własnością SS.
Hauptamt Dienststelle Heissmeyer (Główny Urząd Szkolenia SS)
Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle, VOMI (pol. Główny Urząd ds. Niemców Etnicznych) – zarządzał tzw. piątą kolumną
Reichskommissariat für die Festigung des deutschen Volkstums (pol. Komisariat Rzeszy ds. Umacniania Niemczyzny)

Z powyższej struktury wynika, że za eksterminację więźniów w obozach koncentracyjnych odpowiadały głównie dwa urzędy SS-RSHA i WVHA. Pierwszy dostarczał więźniów do obozów a drugi administrował obozami oraz pracą więźniów. Odpowiedzialni za to zostali (nie wszyscy i nie wszyscy adekwatnie do winy) osądzeni w procesach norymberskich.

Członkowie SS składali przysięgę na wierność Hitlerowi. Dewizą SS było „Meine Ehre heißt Treue!”, czyli „Mój honor to wierność!”.

Walter Schellenberg w swoich wspomnieniach opisuje, iż SS zostało zorganizowane na wzór zasad jezuitów:

Organizacja SS została zbudowana przez Himmlera na tych samych zasadach, co zakon jezuitów. Reguły zakonu, dotyczące ćwiczeń duchowych, spisane przez Ignacego Loyolę, stanowiły wzór, który Himmler usiłował starannie naśladować. Bezwzględne posłuszeństwo było prawem najwyższym. Każdy rozkaz musiał być wykonany bez sprzeciwu. (s. 38)

Pod koniec drugiej wojny światowej założono organizację ODESSA.
Zobacz też
Zobacz multimedia związane z tematem: Schutzstaffel
Zobacz hasło Schutzstaffel w Wikisłowniku

Wykaz stopni w SS
Akcja Główki
Kempeitai

Uwagi

W publikacjach spotyka się tradycyjne tłumaczenie Schutzstaffel jako „sztafeta ochronna”, lecz jest ono mylne, gdyż staffel oznacza także oddział wojska odpowiadający szwadronowi, eskadrze lub kompanii. Źródła niemieckie wskazują, że nazwę „Schutzstaffel” utworzył były lotnik Hermann Göring i że wzorował się on na nazwie lotniczej jednostki Manfreda von Richthofena. Dlatego prawidłowym tłumaczeniem słowa „Staffel” będzie słowo „eskadra” (jednostka lotnictwa), a nie np. szwadron (jednostka kawalerii).

Przypisy

Bishop 2015 ↓, s. 27.
Richard J. Evans, The Coming of the Third Reich 2005, s. 217-231, ISBN 978-0143034698.
Heiner Wember, Umerziehung im Lager. Internierung und Bestrafung von Nationalsozialisten in der britischen Besatzungszone Deutschlands, Essen 1991, ISBN 3-88474-152-7 (Düsseldorfer Schriften zur Neueren Landesgeschichte Nordrhein-Westfalens; Bd. 30), s. 152.
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera. Książka i Wiedza 1984, s.101.
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera. Książka i Wiedza 1984, s.102.
Karol Grünberg, SS – czarna gwardia Hitlera. Książka i Wiedza 1984, s.107.
Hans Peter Bleuel, Strength Through Joy: Sex and Society in Nazi Germany, 1973, s. 199, ISBN 978-0436051500.

Christopher Ailsby, Piekło na froncie wschodnim. Szokujące dokumenty o Waffen-SS. Warszawa 2001, s.23.

Bibliografia

Walter Schellenberg, Wspomnienia, przekład: Tadeusz Rybowski; wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, Wrocław 1987.
Aleksander Lasik, Sztafety Ochronne w systemie niemieckich obozów koncentracyjnych. Rozwój organizacyjny, ewolucja zadań i struktur oraz socjologiczny obraz obozowych załóg SS, wyd. Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2007. ISBN 978-83-60210-32-1.
Heinz Höhne, Zakon trupiej czaszki, wyd. Wołoszański, 2006. ISBN 83-89344-17-3.
Richard Overy: Trzecia Rzesza Historia Imperium. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012. ISBN 978-83-7670-290-2.
Richard J. Evans: The Third Reich in Power. Penguin Books, 2006. ISBN 978-0141009766. (ang.)
Chris Bishop: Zbrodnicze formacje. Dywizje Waffen SS 1939-1945. Warszawa: Bellona, 2015. ISBN 978-83-11-13640-3.

Linki zewnętrzne

Kolekcja zeznań składanych przed Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, które dotyczą zbrodni popełnionych przez SS – „Zapisy Terroru”

pde

Narodowy socjalizm (nazizm niemiecki)
Kontrola autorytatywna (organizacja paramilitarna):

ISNI: 0000 0001 1520 3458VIAF: 136527269LCCN: n79112414GND: 2021498-4BnF: 123213682SUDOC: 027410986NLA: 36556661NKC: ko2004244048BNE: XX258672BIBSYS: 93001410J9U: 987007265826505171CANTIC: a11904203LNB: 000117010ΕΒΕ: 273239BLBNB: 000669109LIH: LNB:V*329712;=BKWorldCat: lccn-n79112414

Encyklopedia internetowa:

Britannica: topic/SS Treccani: ss Universalis: ss БРЭ: 4161860 NE.se: ss Store norske leksikon: SS

Kategorie:

SSOrganizacje rasistowski