Polski Związek Biathlonu
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Polski Związek Biathlonu
Ilustracja
Akronim

PZBiath
Dyscypliny

Biathlon
Data założenia

21 maja 1983
Siedziba

Katowice
Adres

ul. Kościuszki 84
40-519 Katowice
Członkostwo
IBU
PKOL
Prowadzone kadry
Kadry mieszane

Biathlon
Strona internetowa

Polski Związek Biathlonu (oficjalny skrót: PZBiath) – ogólnokrajowy związek sportowy z siedzibą w Katowicach, założony 21 maja w 1983 roku[1] jako Polski Związek Dwuboju Zimowego, działający na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, posiadający osobowość prawną, będący jedynym prawnym reprezentantem polskiego biathlonu (zarówno mężczyzn, jak i kobiet we wszystkich kategoriach wiekowych) w kraju i zagranicą[2].

Polski Związek Biathlonu ma wyłączne prawo do:

organizowania i prowadzenia współzawodnictwa sportowego o tytuł mistrza Polski oraz Puchar Polski w biathlonie,
ustanawiania i realizacji reguł sportowych, organizacyjnych i dyscyplinarnych we współzawodnictwie sportowym,
powoływania kadry narodowej oraz przygotowywania jej do igrzysk olimpijskich, mistrzostw świata oraz mistrzostw Europy.

Polski Związek Biathlonu jest organizatorem cyklu zawodów "Celuj w Igrzyska", "Biathlon dla każdego" oraz "I Ty możesz zostać biathlonistą".
Spis treści

1 Cele statutowe
2 Aktualne władze
2.1 Zarząd[3]:
2.2 Komisja Rewizyjna:
3 Prezesi Polskiego Związku Biathlonu
4 Ranking Polskiego Związku Biathlonu
5 Kluby biathlonowe
6 Ośrodki szkoleniowe
6.1 Biathlonowe Ośrodki Szkolenia Sportowego Młodzieży (BOSSM)
6.2 Szkoły Mistrzostwa Sportowego (SMS)
7 Zobacz też
8 Przypisy
9 Bibliografia

Cele statutowe

organizacja i realizacja współzawodnictwa sportowego oraz popularyzacja i rozwój sportu biathlonowego w Polsce,
podejmowanie działań na rzecz promocji i rozwoju sportu biathlonowego,
reprezentowanie interesów sportu biathlonowego w organizacjach krajowych i międzynarodowych[2].

Aktualne władze
Zarząd[3]:

Joanna Badacz
Agnieszka Cyl
Urszula Filip
Kinga Goraj
Adam Górecki
Stanisław Kępka
Adam Kołodziejczyk
Magdalena Wielechowska

Komisja Rewizyjna:

Andrzej Olech
Jerzy Pytasz
Marek Suchy

Prezesi Polskiego Związku Biathlonu

1994-2006: Krzysztof Lewicki
2006-2014: Zbigniew Waśkiewicz
2014-2020: Dagmara Gerasimuk
2020-2022: Zbigniew Waśkiewicz

Ranking Polskiego Związku Biathlonu

Polski Związek Biathlonu od sezonu 2014/15 prowadzi ranking na najlepszego polskiego biathlonistę bez podziału na płeć. Pod uwagę brany jest jeden najlepszy wynik w sezonie osiągnięty na arenie międzynarodowej.
Sezon Gold medal blank.svg Silver medal blank.svg Bronze medal blank.svg
2014/15 Weronika Nowakowska 2. miejsce na MŚ Krystyna Pałka 5. miejsce na MŚ Magdalena Gwizdoń 7. miejsce na MŚ
2015/16 Krystyna Guzik 2. miejsce na PŚ Magdalena Gwizdoń 12. miejsce na MŚ Monika Hojnisz 4. miejsce na PŚ
2016/17 Monika Hojnisz 7. miejsce na PŚ Magdalena Gwizdoń 8. miejsce na PŚ Krystyna Guzik 11. miejsce na PŚ
2017/18 Monika Hojnisz 6. miejsce na IO Weronika Nowakowska 21. miejsce na IO Krystyna Guzik 28. miejsce na IO
2018/19 Monika Hojnisz 2. miejsce na PŚ Kamila Żuk 6. miejsce na PŚ Kinga Zbylut 8. miejsce na PŚ
2019/20 Monika Hojnisz-Staręga 4. miejsce na MŚ Kamila Żuk 9. miejsce na PŚ Grzegorz Guzik 24. miejsce na MŚ
2020/21 Monika Hojnisz-Staręga 6. miejsce na PŚ Kamila Żuk 1. miejsce na ME Anna Mąka 26. miejsce na PŚ
2021/22 Monika Hojnisz-Staręga 9. miejsce na IO Anna Mąka 12. miejsce na PŚ Kamila Żuk 36. miejsce na IO
Kluby biathlonowe

Aktualnie (stan na grudzień 2015) w Polsce działa 49 klubów biathlonowych, najwięcej z nich w województwach województwo dolnośląskim (18) i śląskim (12). W podziale na województwa sytuacja wygląda następująco[4]:

Dolnośląskie 18
Śląskie 12
Podkarpackie 6
Małopolskie 5
Mazowieckie 2
Pomorskie 2
Zachodniopomorskie 2
Świętokrzyskie 1
Lubelskie 1
Lubuskie 0
Łódzkie 0
Opolskie 0
Kujawsko-pomorskie 0
Podlaskie 0
Wielkopolskie 0
Warmińsko-mazurskie 0

Ośrodki szkoleniowe
Biathlonowe Ośrodki Szkolenia Sportowego Młodzieży (BOSSM)

BOSSM Czarny Bór
BOSSM Wodzisław Śląski
BOSSM Żywiec[5]

Szkoły Mistrzostwa Sportowego (SMS)

SMS Chorzów[6]
SMS Duszniki-Zdrój[7]
SMS Szklarska Poręba[8]
SMS Zakopane[9]

Zobacz też

Reprezentacja Polski w biathlonie
Biathlon na zimowych igrzyskach olimpijskich
Mistrzostwa Polski w biathlonie
Biathlon
Biathlon letni

Przypisy

EUROPA – EQUAL – DP information, ec.europa.eu [dostęp 2022-06-29].
Statut PZBiath (pol.). biathlon.com.pl. [dostęp 2018-05-25].
Wybrano Zarząd PZBiath na lata 2022-2026, Polski Związek Biathlonu – Polish Biathlon Association, 28 czerwca 2022 [dostęp 2022-06-29] (pol.).
Mapa, Polski Związek Biathlonu – Polish Biathlon Association [dostęp 2022-04-13] (pol.).
Sebastian Krystek: Wodzisław i Żywiec z BOSSM. biathlon.pl, 10 września 2015. [dostęp 2016-07-31].
– Zespół Szkół Mistrzostwa Sportowego w Chorzowie – Strona główna, Zespół Szkół Mistrzostwa Sportowego w Chorzowie [dostęp 2022-04-13] (pol.).
Miejski Zespół Szkół w Dusznikach-Zdroju. MZS Duszniki-Zdrój. [dostęp 2016-07-31].
ZSOiMS Szklarska Poręba. zso-szklarska.pl. [dostęp 2016-07-31].

Zespół Szkół Mistrzostwa Sportowego Zakopane. ZSMS Zakopane. [dostęp 2016-07-31].

Bibliografia

D. Grzyb, B. Jedynak, R. Czerkawski, "Rocznik Biathlonu 2011/2012", ISBN 978-83-61418-10-8.

Kategorie:

Biathlon w PolscePolskie związki sportowe

Jan Paweł II
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy papieża. Zobacz też: film o tytule Jan Paweł II. Na tę stronę wskazuje także przekierowanie „Karol Wojtyła”. Zobacz też: Karol Wojtyła – polski oficer, ojciec Jana Pawła II.
Jan Paweł II
Ioannes Paulus Secundus
Karol Józef Wojtyła
Papież
Biskup Rzymu
Suweren Państwa Watykańskiego
Ilustracja
Jan Paweł II (lata 80. XX wieku)
Herb duchownego Totus Tuus
Cały Twój
Kraj działania

Polska, Watykan
Data i miejsce urodzenia

18 maja 1920
Wadowice
Data i miejsce śmierci

2 kwietnia 2005
Watykan
Miejsce pochówku

bazylika św. Piotra
Papież
Okres sprawowania

16 października 1978 – 2 kwietnia 2005
Arcybiskup metropolita krakowski
Okres sprawowania

8 marca 1964 – 16 października 1978
Wyznanie

katolicyzm
Kościół

rzymskokatolicki
Diakonat

20 października 1946
Prezbiterat

1 listopada 1946
Nominacja biskupia

4 lipca 1958
Sakra biskupia

28 września 1958
Kreacja kardynalska

26 czerwca 1967
Paweł VI
Kościół tytularny

św. Cezara w Pałacu
Pontyfikat

16 października 1978
Odznaczenia
Congressional Gold Medal
Order Orła Białego Krzyż Armii Krajowej Odznaka Skarbu Narodowego RP Prezydencki Medal Wolności z Wyróżnieniem (Stany Zjednoczone) Komandoria Missio Reconciliationis Order Ecce Homo Order Uśmiechu Złoty Order Olimpijski Order Najwyższy Chrystusa Order Złotej Ostrogi Kawaler Orderu Piusa IX Kawaler Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Order Świętego Sylwestra Kawaler Naszyjnika Orderu Grobu Świętego
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa
Święty
Ilustracja
Czczony przez

Kościół katolicki
Beatyfikacja

1 maja 2011
plac Świętego Piotra
przez Benedykta XVI
Kanonizacja

27 kwietnia 2014
plac Świętego Piotra
przez Franciszka
Wspomnienie

22 października
(dzień inauguracji pontyfikatu)
Atrybuty

pierścień rybaka, buty papieskie, pastorał, piuska, mitra
Patron

Rodzin, Światowych Dni Młodzieży, Akcji Katolickiej w Polsce, Ruchu Apostolstwa Młodzieży, polsko-ukraińskiego pojednania, 11 miast w Polsce[a], powiatu tatrzańskiego, województwa kujawsko-pomorskiego i małopolskiego
Szczególne miejsca kultu

kaplica św. Sebastiana w Watykanie, sanktuarium św. Jana Pawła II w Krakowie, Dom Rodzinny w Wadowicach
Faksymile
podpis Jana Pawła II
Sukcesja apostolska
Data konsekracji

28 września 1958
Miejscowość

Kraków
Miejsce

bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława
Konsekrator

Eugeniusz Baziak
Współkonsekratorzy

Franciszek Jop
Bolesław Kominek
[pokaż]Konsekrowani biskupi
[pokaż]Współkonsekrowani biskupi
Emilia i Karol Wojtyłowie, rodzice papieża Jana Pawła II
Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach
Matka chrzestna papieża, Maria Wiadrowska z dziećmi
Pozowane czarno-białe zdjęcie. Ludzie ustawieni w dwa rzędy – z przodu siedzi ksiądz w okularach, komży i stule z kwiatami w ręku, obok niego po obu stronach siedzi czworo ministrantów. Za nimi stoi dziesięciu chłopców. Wszyscy mają odświętne alby i patrzą bez uśmiechu w kamerę.
Ks. Figlewicz z ministrantami
Tablica w wadowickiej bazylice z datami narodzin, a także wyboru Karola Wojtyły na biskupa i papieża

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II, wł. Giovanni Paolo II, właśc. Karol Józef Wojtyła i[1]; ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski (1958–1964), a następnie arcybiskup metropolita krakowski (1964–1978), kardynał prezbiter (1967–1978), zastępca Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969–1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Watykańskiego w latach 1978–2005. Święty Kościoła katolickiego.

Poeta i poliglota, a także aktor niezawodowy, dramaturg i pedagog. Filozof historii, fenomenolog, mistyk i przedstawiciel personalizmu chrześcijańskiego.

16 października 1978 został wybrany na papieża przez drugie zgromadzenie kardynałów, po śmierci Jana Pawła I, który zmarł po trzydziestu trzech dniach pontyfikatu. Przyjął imiona Jan Paweł dla uhonorowania swojego poprzednika. Jego wybór na Stolicę Piotrową miał szczególny wpływ na wydarzenia w Europie Wschodniej i w Azji w latach 80. i 90. XX wieku, w szczególności na przemiany demokratyczne w Polsce i w innych krajach bloku wschodniego. Od początku swojego pontyfikatu prowadził energiczne działania przeciwko komunizmowi i uciskowi politycznemu.

Za główny cel papiestwa postawił sobie transformację i zmianę położenia Kościoła katolickiego, chciał „postawić swój Kościół w sercu nowego sojuszu religijnego, który zgromadziłby żydów, muzułmanów i chrześcijan w wielkiej religijnej armadzie”[potrzebny przypis]. Przyczynił się do poprawienia relacji Kościoła katolickiego z judaizmem, islamem, z Kościołem prawosławnym oraz Wspólnotą anglikańską[2][3][4]. Był jednym z najczęściej podróżujących światowych przywódców w historii, odwiedzając w czasie swojego pontyfikatu 129 państw, co interpretowano jako chęć zbudowania relacji między różnymi narodami i religiami.

Podzielał nauczanie Kościoła w takich kwestiach jak utrzymanie celibatu, potępienie mechanicznej, chemicznej i hormonalnej antykoncepcji, sprzeciwiał się aborcji i eutanazji, podtrzymywał stanowisko Kościoła o prawie do życia oraz niedopuszczenie kobiet do święcenia, za co był przez niektórych krytykowany, i choć popierał reformy soboru watykańskiego II, był postrzegany jako konserwatywny w swojej interpretacji tych reform[5][6]. Walczył z teologią wyzwolenia, stygmatyzował także nieokiełznany kapitalizm i konsumpcjonizm, mimo że niejednokrotnie głosił wyższość gospodarki rynkowej nad znacjonalizowanymi.

Beatyfikował 1340 i kanonizował 483 osoby, więcej niż wszyscy jego poprzednicy w okresie pięciu poprzedzających wieków. Mianował większość Kolegium Kardynałów, konsekrował lub współkonsekrował wielu biskupów i wyświęcił wielu księży. Był trzecim najdłużej urzędującym papieżem w historii, po św. Piotrze (30–67) i Piusie IX (1846–1878), pierwszym papieżem z Polski oraz pierwszym spoza Włoch od czasów holenderskiego papieża Hadriana VI (1522–1523).

Zmarł 2 kwietnia 2005. W ceremonii pogrzebowej uczestniczyły delegacje z ponad 150 państw, a w Polsce ogłoszona została sześciodniowa żałoba narodowa. Proces kanonizacyjny rozpoczął się miesiąc po jego śmierci, z odstąpieniem od tradycyjnego pięcioletniego okresu oczekiwania. 19 grudnia 2009 został ogłoszony Czcigodnym Sługą Bożym przez swojego następcę Benedykta XVI i beatyfikowany 1 maja 2011 w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, po tym, jak Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych przypisała jego wstawiennictwu cud uzdrowienia. Drugi cud został zatwierdzony 2 lipca 2013 i potwierdzony przez papieża Franciszka trzy dni później. 27 kwietnia 2014 (ponownie Niedziela Miłosierdzia), równocześnie z papieżem Janem XXIII został kanonizowany. Wydarzenie to przeszło do historii Kościoła z powodu ogłoszenia świętymi dwóch papieży w obecności dwóch biskupów Rzymu – urzędującego Franciszka i emerytowanego Benedykta XVI[7][8][9].
Spis treści

1 Życiorys
1.1 Dzieciństwo i młodość
1.2 Okres studiów
1.3 Prezbiter
1.4 Biskup
1.5 Kardynał
1.6 Wybór na papieża
2 Pontyfikat
2.1 Lata 1978–1981
2.2 Zamachy na Jana Pawła II
2.3 Lata 1981–1989
2.4 Jesień Ludów w Europie Wschodniej
2.5 Lata 1989–2000
2.6 Jubileusz Roku 2000
2.7 Lata 2000–2005
2.8 Pielgrzymki
2.9 Beatyfikacje i kanonizacje
2.10 Nominacje kardynalskie
3 Ostatnie lata
3.1 Choroba i śmierć
3.2 Pogrzeb
3.3 Reakcje na śmierć
3.3.1 Jan Paweł II Wielki
4 Tablica przodków
4.1 Proces beatyfikacyjny i kanonizacyjny
4.2 Dzień obchodów i patron
5 Relikwie
6 Światowe Dni Młodzieży
7 Ekumenizm i stosunki międzyreligijne
7.1 Judaizm
7.2 Islam
7.3 Niekatolickie Kościoły chrześcijańskie
8 Teologia ciała
9 Kwestia nadużyć seksualnych w Kościele
9.1 Zmiany w kodeksie prawa kanonicznego
9.2 Sacramentorum sanctitatis tutela
9.3 Karta Ochrony Dzieci i Młodzieży
10 Krytyka
11 Zwyczaje Jana Pawła II
12 Twórczość i publikacje
12.1 Poezja
12.2 Dramaturgia, teatr
12.3 Filozofia
12.4 Książki, które wydał jako Karol Wojtyła
12.5 Książki, które wydał jako Jan Paweł II
12.6 Wydawnictwa muzyczne
13 Dokumenty papieskie
13.1 Encykliki
13.2 Adhortacje apostolskie
13.3 Konstytucje apostolskie
13.4 Listy apostolskie
14 Nagrody i wyróżnienia
14.1 Polskie
14.2 Stolicy Apostolskiej
14.3 Zagraniczne
15 Obecność w kulturze masowej
16 Filmy i spektakle
17 Zobacz też
18 Uwagi
19 Przypisy
20 Bibliografia
21 Linki zewnętrzne

Życiorys
Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Wadowicach koło Krakowa, 18 maja 1920 jako drugi syn i najmłodsze z trojga dzieci emerytowanego porucznika Karola Wojtyły i Emilii z Kaczorowskich[10]. Ród Wojtyłów wywodzi się z Czańca koło Kęt i Lipnika. Ród Kaczorowskich pochodzi z Michalowa koło Szczebrzeszyna.

Karol Wojtyła został ochrzczony w kościele parafialnym 20 czerwca 1920 przez księdza Franciszka Żaka, kapelana wojskowego[10]. Jego rodzicami chrzestnymi byli Józef Kuczmierczyk, szwagier Emilii, i jej siostra, Maria Wiadrowska[11]. Pierwszą Komunię przyjął w dniu 25 maja 1929[11], a sakramentu bierzmowania udzielił mu abp Adam Stefan Sapieha 3 maja 1938; na bierzmowaniu przyszły papież wybrał imię Hubert, na cześć Karola Huberta Rostworowskiego[10].

Rodzina Wojtyłów żyła skromnie. Jedynym źródłem utrzymania była pensja ojca – wojskowego urzędnika w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w stopniu porucznika[3]. Matka pracowała dorywczo jako szwaczka. Edmund Wojtyła, brat Karola, po ukończeniu wadowickiego gimnazjum studiował medycynę w Krakowie i został lekarzem[10]. Wojtyłowie mieli jeszcze jedno dziecko – Olgę, która zmarła 16 godzin po urodzeniu 7 lipca 1916 w Białej[12]. Papież wspominał ją w opublikowanym po śmierci testamencie – na równi z rodzicami i bratem. Fakt urodzin i śmierci starszej siostry papieża ujawnił francuski dziennikarz i filozof André Frossard, autor wydanej w 1982 książki Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II.

W dzieciństwie Karola nazywano najczęściej zdrobnieniem imienia – Lolek. Uważano go za chłopca utalentowanego i wysportowanego. Regularnie grał w piłkę nożną oraz jeździł na nartach[3]. Bardzo ważnym elementem życia Karola były wycieczki krajoznawcze, a także spacery po okolicy Wadowic. W większości wycieczek towarzyszył mu ojciec.
Grobowiec rodziców i brata na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Wczesny okres jego dojrzewania jako nastolatka został naznaczony śmiercią najbliższych. Gdy miał 9 lat, zmarła matka (13 kwietnia 1929). Trzy lata później, 5 grudnia 1932, w wieku 26 lat, na szkarlatynę zmarł jego brat Edmund[10].

Od września 1930, po zdaniu egzaminów wstępnych, Karol Wojtyła rozpoczął naukę w 8-letnim Państwowym Gimnazjum Męskim im. Marcina Wadowity w Wadowicach[3]. Według jego katechetów, wyróżniała go wówczas ogromna wiara[3]. W pierwszej klasie ks. Kazimierz Figlewicz zachęcił go do przystąpienia do kółka ministranckiego, którego stał się prezesem. Katecheta ten miał znaczny wpływ na rozwój duchowy młodego Karola Wojtyły. Jednym z nauczycieli Karola Wojtyły i jego wychowawcą był Mirosław Moroz (1893–1940), w 1940 zamordowany w Katyniu[13].

Podczas nauki w gimnazjum Karol zainteresował się teatrem[3] – występował w przedstawieniach Kółka Teatralnego stworzonego przez polonistów z wadowickich gimnazjów: żeńskiego im. Michaliny Mościckiej i męskiego im. Marcina Wadowity.
Okres studiów

14 maja 1938 zakończył naukę w gimnazjum, otrzymując świadectwo maturalne z oceną celującą, która umożliwiała podjęcie studiów na większości uczelni bez egzaminów wstępnych. Karol Wojtyła wybrał studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[2]. Studia rozpoczął w październiku 1938.

W pierwszym roku studiów przeprowadził się wraz z ojcem do rodzinnego domu matki przy ul. Tynieckiej 10 w Krakowie[3]. Pozostał wierny swej pasji – piłce nożnej, uczęszczał na mecze Cracovii. Od października 1938 do lutego 1941 studiował, uczęszczał na spotkania grupy literackiej, a także tworzył poezję[3]. W lutym 1940 poznał Jana Tyranowskiego, który prowadził dla młodzieży męskiej koło wiedzy religijnej. Uczestniczący w nim Wojtyła poznał wówczas i po raz pierwszy czytał pisma św. Jana od Krzyża.

18 lutego 1941 po długiej chorobie zmarł jego ojciec. W 1942 i 1943, jako reprezentant krakowskiej społeczności akademickiej, udawał się do Częstochowy, by odnowić Śluby Jasnogórskie.

Wojna odebrała Karolowi Wojtyle możliwość kontynuowania studiów, zaczął więc w 1940 pracować jako pracownik fizyczny w zakładach chemicznych Solvay[3]. Początkowo od jesieni 1940 przez rok w kamieniołomie w Zakrzówku, a potem w oczyszczalni wody w Borku Fałęckim[3]. W tym okresie związał się z „Unią”. Po wejściu jej w skład Stronnictwa Pracy, był członkiem tej partii[14].

Jesienią 1941 wraz z przyjaciółmi założył Teatr Rapsodyczny[3], który swoje pierwsze przedstawienie wystawił 1 listopada 1941. Rozstanie Karola Wojtyły z teatrem nastąpiło nagle w 1942, gdy postanowił studiować teologię i wstąpił do tajnego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Krakowie[2]. W okresie od kwietnia 1945 do sierpnia 1946 pracował na uczelni jako asystent i prowadził seminaria z historii dogmatu. Pracę magisterską pt. Pojęcie środka zjednoczenia duszy z Bogiem w nauce św. Jana od Krzyża napisał na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego pod kierunkiem ks. prof. Ignacego Różyckiego[15].

Był to też okres rozwoju literackiego Karola Wojtyły. Pierwszy zbiór wierszy Renesansowy psałterz, powstały w 1939 (wydany w 1999), ma jeszcze charakter poetyckich pierwocin; jest też wyrazem hołdu dla wielkiej tradycji, w tym dla Jana Kochanowskiego. W marcu 1946 powstał między innymi, poemat Pieśń o Bogu ukrytym, o charakterze wizyjnym i mistycznym, nawiązujący twórczo do św. Jana od Krzyża[3]. Tworzył poezję metafizyczną.
Prezbiter
Karol Wojtyła jako wikary w Niegowici
Karol Wojtyła na spływie kajakowym

13 października 1946 alumn Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Krakowie, Karol Wojtyła, został subdiakonem, a tydzień później diakonem. 1 listopada 1946 w kaplicy w Pałacu Arcybiskupów Krakowskich kardynał Adam Stefan Sapieha wyświęcił Karola Wojtyłę na księdza[16]. 2 listopada jako neoprezbiter odprawił mszę prymicyjną w krypcie św. Leonarda w katedrze na Wawelu. 15 listopada Karol Wojtyła wraz z klerykiem Stanisławem Starowieyskim poprzez Paryż wyjechał do Rzymu, aby kontynuować studia na Papieskim Międzynarodowym Athenaeum Angelicum (obecnie Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum)) w Rzymie[3]. Przez okres studiów zamieszkiwał w Kolegium Belgijskim, gdzie poznał wielu duchownych z krajów frankofońskich oraz z USA. W 1948 ukończył studia z dyplomem summa cum laude i otrzymał stopień doktora za dysertację pt. Problem wiary u św. Jana od Krzyża[3]. Dla potrzeb doktoratu nauczył się języka hiszpańskiego, by czytać teksty tego karmelitańskiego klasyka mistyki chrześcijańskiej z XVI wieku w oryginale. Promotorem pracy doktorskiej Karola Wojtyły był ks. prof. Władysław Wicher[17].

W lipcu 1948 Karol Wojtyła został skierowany do pracy w parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Niegowici, gdzie spełniał zadania wikariusza i katechety[2]. Wolny czas starał się spędzać z młodzieżą na łonie natury. W sierpniu 1949 został przeniesiony do parafii św. Floriana w Krakowie[2]. Nadal wyprawiał się na wycieczki z młodzieżą. Aby zmylić ówczesną milicję, zdejmował podczas nich sutannę i pozwolił, by nazywano go „wujkiem”.

W 1951, po śmierci kardynała Adama Sapiehy, Karol Wojtyła został skierowany na urlop w celu ukończenia pracy habilitacyjnej[3]. Dużo uwagi poświęcał także pracy publicystycznej, pisał eseje filozoficzne (np. Personalizm tomistyczny – o Tomaszu z Akwinu, O humanizmie św. Jana od Krzyża) i szkice. Często publikował w krakowskich periodykach katolickich: miesięczniku „Znak” i „Tygodniku Powszechnym”. W związku z habilitacją podjął systematyczne studia nad myślą etyczną fenomenologa Maxa Schelera[2], którego pisma czytał w oryginale. 12 grudnia 1953 jego praca Ocena możliwości oparcia etyki chrześcijańskiej na założeniach systemu Maksa Schelera [taka spolszczona wersja imienia w tytule] została przyjęta jednogłośnie przez Radę Wydziału Teologicznego UJ, jednak Karol Wojtyła nie uzyskał habilitacji z powodu odmowy Ministerstwa Oświaty. Pisał wiele m.in. na temat chrześcijańskiej etyki seksualnej. W 1960 w wydawnictwie Towarzystwa Naukowego KUL opublikował książkę Miłość i odpowiedzialność. Była owocem jego studiów oraz rozmów prowadzonych ze studentami i młodymi małżeństwami w czasie wypraw wakacyjnych.

Karol Wojtyła powrócił do przerwanych obowiązków. Wykładał m.in. w seminariach diecezji: krakowskiej, katowickiej i częstochowskiej (mieściły się one wszystkie w Krakowie) oraz na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[3]. Jego wykłady obejmowały głównie teologię moralną i etykę małżeńską, ale ogarniały też szeroko pojętą historię filozofii[2].
Biskup
Wizytacja bazyliki Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie oo. Karmelitów na Piasku – początek czerwca 1967
Ulica Franciszkańska 3, „Okno papieskie” nad bramą wjazdową do Pałacu Biskupiego w Krakowie
Herb Karola Wojtyły jako arcybiskupa krakowskiego

4 lipca 1958 Karol Wojtyła został prekonizowany biskupem tytularnym Ombrii, a także biskupem pomocniczym Krakowa[10]. Konsekracji biskupiej Karola Wojtyły dokonał 28 września 1958 w katedrze na Wawelu, arcybiskup Eugeniusz Baziak[10] – metropolita krakowski i lwowski. Współkonsekratorami byli biskupi Franciszek Jop i Bolesław Kominek[10]. W 1962 został krajowym duszpasterzem środowisk twórczych i inteligencji. Na okres biskupstwa Karola Wojtyły przypadły także obrady II soboru watykańskiego, w których aktywnie uczestniczył[18]. Już w tym okresie bardzo dużo czasu poświęcał na podróże zagraniczne w celach ewangelizacyjnych i religijnych. W 1963 odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej[19].

Jako biskup przyjął, zgodnie z obyczajem, hasło przewodnie swej posługi, które brzmiało: Totus Tuus[10] (łac. Cały Twój). Dewizę tę kierował do Matki Chrystusa. Inspiracją była duchowość maryjna francuskiego pisarza ascetycznego epoki baroku, św. Ludwika Marii Grignion de Montfort. Z jego książki Traktat o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny Wojtyła przejął koncepcję „niewolnictwa duchowego”, rozumianego jako dobrowolne, ufne i całkowite poddanie swego życia wiary i posługi w Kościele duchowemu macierzyństwu Matki Bożej.

Uczestniczył we wszystkich czterech sesjach soboru watykańskiego II[20].

W listopadzie 1963 Wydział Administracyjny KC PZPR odrzucił trzy kandydatury, w tym Wojtyły na urząd biskupa ordynariusza krakowskiego, przedstawione przez prymasa Wyszyńskiego. Jednak już 19 grudnia 1963 premier PRL Józef Cyrankiewicz w liście do Wyszyńskiego nie zgłosił zastrzeżeń co do jego kandydatury[21].

13 stycznia 1964, półtora roku po śmierci swego poprzednika, arcybiskupa Eugeniusza Baziaka, Karol Wojtyła został prekonizowany arcybiskupem metropolitą krakowskim, zaś 29 maja 1967 otrzymał kapelusz kardynalski[10]. Ingres odbył się w katedrze wawelskiej w dniu 8 marca 1964[22][23].
Kardynał

Podczas konsystorza z 26 czerwca 1967 został nominowany kardynałem[10]. 28 czerwca 1967 otrzymał w kaplicy Sykstyńskiej od papieża Pawła VI czerwony biret, a jego kościołem tytularnym stał się kościół św. Cezarego z Afryki[10].

Jako biskup diecezji krakowskiej wizytował parafie, odwiedzał klasztory (w tym zgromadzenie albertynów, założone przez św. brata Alberta). W 1965 otworzył proces beatyfikacyjny siostry Faustyny Kowalskiej, z której Dzienniczkiem oraz orędziem Miłosierdzia Bożego zapoznał się wcześniej. Spotykał się z inteligencją krakowską, zwłaszcza ze środowiskiem naukowym i artystycznym. Ponadto jeździł na Podhale i w Tatry.

Ogłosił drukiem (pod pseudonimem Andrzej Jawień) dramaty: Przed sklepem jubilera i jak misterium ujęte Promieniowanie ojcostwa, także poematy. W 1960 wydał filozoficzną monografię z zakresu etyki Miłość i odpowiedzialność, w 1969 monografię z zakresu antropologii Osoba i czyn, a w 1972 – publikację U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II[24]. Pomimo obowiązków duszpasterskich systematycznie prowadził wykłady na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, kształtując tam swą szkołę badawczą z zakresu etyki. Według świadectwa Tadeusza Nowaka, kardynał Karol Wojtyła w 1970 był przeciwny rozsyłaniu i czytaniu w diecezji krakowskiej listu pasterskiego, który Episkopat Polski przygotowywał na 50. rocznicę wojny polsko-bolszewickiej[25].

Karol Wojtyła przez wiele lat był zaangażowany w sprawy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, który decyzją Rady Ministrów w 1954 przestał być częścią Uniwersytetu. Kardynał Wojtyła zwracał uwagę na tę kwestię, kierując listy do duchownych i członków archidiecezji, oraz spotykał się z uczonymi, m.in. z Adamem Vetulanim, profesorem UJ. Vetulani jeszcze pod koniec lat 50. pomagał Wojtyle przy jego pracy nad Dekretem Gracjana[26] i był dla niego autorytetem. W 1974, w sześćsetną rocznicę urodzin królowej Jadwigi, fundatorki Wydziału Teologicznego, Wojtyła skierował publiczny list do premiera rządu PRL. Rada Wydziału Teologicznego przedrukowała memoriał, domagając się zgodnie z sugestią Vetulaniego „stwierdzenia posiadania przez Papieski Wydział Teologiczny w Krakowie praw i przywilejów wyższej uczelni akademickiej”[27]. Po latach, w 1997, już jako papież Jan Paweł II, podczas szóstej pielgrzymki do Polski, na spotkaniu z rektorami polskich uczelni pod sam koniec przemówienia przywołał swojego dawnego profesora: „Jeszcze chyba jedną postać i jedno wspomnienie muszę wypowiedzieć. W czasach zmagania się o Papieski Wydział Teologiczny, wydział sześćsetletni, bardzo wiele mi pomógł profesor Adam Vetulani. I wielu innych, ale wymieniam jego, bo był mi szczególnie bliski w tych czasach”[28].

Wojtyła zyskał dojrzałość jako myśliciel, sięgając do rozległej tradycji filozoficznej (grecka etyka klasyczna, św. Tomasz z Akwinu, fenomenologia), lecz też do Biblii i do mistyki (zawsze mu bliski święty Jan od Krzyża) i budując harmonijnie koncepcję zarówno z filozofii, jak i teologii: człowieka jako integralnej osoby. Człowiek jest zadomowiony pośród świata jako byt cielesno-duchowy, otwarty na transcendencję, a godność i wolność dał mu Bóg. Tym sposobem Karol Wojtyła stał się wybitnym przedstawicielem personalizmu. W filozofii reprezentował neotomizm fenomenologizujący. Swoje poglądy stosował też i przedstawiał w pracy duszpasterskiej.

Stał się znanym poza Polską autorytetem. Był, obok prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego, najważniejszą postacią Episkopatu Polski. Z „prymasem Tysiąclecia” (bo tak go nazywał) ściśle współpracował, okazując szacunek dla jego doświadczenia i mądrości. Jako kardynał odbywał podróże zagraniczne, zapraszany także przez środowiska uniwersyteckie. Wiosną 1976 papież Paweł VI zaprosił go do Watykanu, by w dniach 7–13 marca głosił tam rekolekcje wielkopostne (wydane później w publikacji książkowej).
Wybór na papieża

Po niespodziewanej śmierci Jana Pawła I 14 października 1978 w kaplicy Sykstyńskiej rozpoczęło się konklawe, którym wzięło udział 111 kardynałów. Wśród papabili wymieniano Giuseppe Siriego i Giovanniego Benellego. Nie uzyskali oni jednak odpowiedniej ilości 75 głosów. W tej sytuacji zaczęto promować nie-Włochów, m.in. Johannesa Willebrandsa i Eduarda Francisca Pironio[29].

16 października 1978 w ósmym głosowaniu kard. Karol Wojtyła, który nie był wymieniany wśród papabili, został wybrany na papieża. Według szacunków jego kandydaturę poparło 99 kardynałów na 111 głosujących[b][29]. O wyborze zadecydowała m.in. postawa kard. Siriego i jego zwolenników, kampania na rzecz Karola Wojtyły, prowadzona przez kard. Franza Königa oraz namowa kard. Stefana Wyszyńskiego do wyrażenia zgody[29]. Początkowo chciał nazywać się Stanisławem I, na cześć św. Stanisława, jednak kardynałowie wskazali mu, że jest to imię nienależące do tradycji rzymskiej i przybrał imię Jana Pawła II[30]. O 18:18 z komina kaplicy Sykstyńskiej uniósł się biały dym(wł.)[31]. Wynik wyboru ogłosił kard. Pericle Felici o godzinie 18:44[3].

Kilka minut później nowy papież przedstawił się tłumowi zgromadzonemu na placu św. Piotra. Wbrew temu, co przewidywał ceremoniał, postanowił wygłosić do tłumu mowę powitalną. W swoim krótkim przemówieniu oświadczył, że wezwano go „z dalekiego kraju”. Prośbą by poprawiono go, jeśli się pomyli „w naszym języku włoskim” od razu przezwyciężył nieufność Włochów. Na koniec udzielił pierwszego błogosławieństwa Urbi et Orbi[29][32]. Formalna inauguracja pontyfikatu miała miejsce w trakcie mszy św. na placu św. Piotra 22 października 1978[3].

Jan Paweł II był pierwszym papieżem z Polski, jak również pierwszym po 455 latach (od czasu pontyfikatu Hadriana VI) biskupem Rzymu niebędącym Włochem[2] oraz mając 58 lat, został wybrany najmłodszym papieżem od czasu wyboru Piusa IX w 1846, który w chwili wyboru miał 54 lata[33]. Wielokrotnie sam przywoływał słowa wiersza „Słowiański Papież” Juliusza Słowackiego.
Pontyfikat
Lata 1978–1981
Karol Wojtyła jako Jan Paweł II na balkonie bazyliki św. Piotra w dniu wyboru
Jan Paweł II podczas wizyty w Niemczech w 1980

Głównym wykładnikiem pontyfikatu Karola Wojtyły były pielgrzymki[3]. Z tego też powodu został on wkrótce potem nazwany: „papieżem-pielgrzymem”[2]. Swoją pierwszą podróż apostolską odbył w styczniu 1979 do Meksyku (gdzie otworzył Konferencję Biskupów Ameryki Łacińskiej) i do kilku państw Ameryki Łacińskiej[3]. Podkreślił tam również, że politycy krajów w większości katolickich przy okazji sprawowania władzy powinni pamiętać o prawach człowieka, wolności religijnej i godności ludzkiej[34]. Po powrocie do Rzymu w marcu wydał swoją pierwszą encyklikę – Redemptor hominis, w której podkreślił nauki głoszone w krajach odwiedzonych podczas pielgrzymki, a także rozszerzył nauki o sprawiedliwość społeczną[3].

W czerwcu tego samego roku udał się w pierwszą pielgrzymkę do Polski, gdzie podczas tej wizyty padły słynne[35] później słowa: Wołam, ja, syn polskiej ziemi, a zarazem ja, Jan Paweł II, papież. Wołam z całej głębi tego Tysiąclecia, wołam w przeddzień Święta Zesłania, wołam wraz z wami wszystkimi: Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi![36], które pochodzą z Biblii[37]. Głoszone przez niego nauki walnie przyczyniły się do późniejszych transformacji ustrojowych w europejskich państwach bloku wschodniego[3].

5 września, w ramach środowej audiencji generalnej, rozpoczął pierwszy cykl katechez o sakramencie małżeństwa jako przygotowanie do mającego się odbyć rok później synodu o rodzinie. Katechezy te, z przerwami, będzie kontynuował do 1984. Zostaną opublikowane w 1986 w formie książkowej pt. Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Ich echo rozeszło się po całym świecie, zyskując popularną nazwę Teologia ciała[38].

Na przełomie września i października papież udał się w swą trzecią podróż – do Irlandii, a następnie do USA, gdzie skrytykował postawy kapitalistyczne i wyzyskiwanie biednych państw przez bogate[3]. Odwiedził wówczas także siedzibę ONZ[2]. W listopadzie odbył swoją ostatnią podróż w 1979. W Stambule spotkał się z patriarchą Konstantynopola Dymitrem I[34]. Uważa się, że był to jego pierwszy krok jako papieża w stronę budowania relacji ekumenicznych z prawosławiem[34].

Na ten okres przypada także ostre upomnienie Kongregacji Nauki Wiary dla niemieckiego księdza teologa, Hansa Künga (za głoszenie nauk niezgodnych z doktryną Kościoła) oraz wydanie kolejnej papieskiej encykliki – Dives in misericordia[3].

Po wyborze Karola Wojtyły na papieża Józef Mackiewicz zaproponował w paryskiej „Kulturze”, by papież odprawił mszę za polskich oficerów i intelektualistów pomordowanych w 1940 roku. Polacy w Ameryce zebrali nawet na ten cel pieniądze, które zostały przesłane w ofierze do Rzymu. Jan Paweł II jednak odmówił, a władze kościelne zerwały dotychczasowe kontakty z Mackiewiczem[39].
Zamachy na Jana Pawła II
Płyta na placu św. Piotra w miejscu, w którym dokonano zamachu na Jana Pawła II

Osobne artykuły: Zamach na Jana Pawła II (1981) i Zamach na Jana Pawła II (1982).

13 maja 1981, podczas audiencji generalnej na placu św. Piotra w Rzymie, o godzinie 17:19, Jan Paweł II został postrzelony przez tureckiego zamachowca Mehmeta Alego Ağcę[2]. Jak ustalili śledczy, chwilę wcześniej Ali Ağca mierzył w jego głowę, jednak Jan Paweł II schylił się wtedy do małej dziewczynki (Sara Bartoli) i wziął ją na ręce. Zamachowiec opóźnił oddanie strzału prawdopodobnie, dlatego że dziewczynka, którą papież trzymał na rękach, lekko przysłoniła go, co uniemożliwiło zamachowcowi dokładne wycelowanie. Ranny papież osunął się w ramiona stojącego za nim sekretarza, Stanisława Dziwisza. Ochrona przewiozła Jana Pawła II do polikliniki Gemelli, gdzie poddano papieża sześciogodzinnej operacji. Papież wierzył, że swoje ocalenie nie zawdzięczał tylko szczęściu – wyraził to słowami: „Jedna ręka strzelała, a inna kierowała kulę”[2]. Zamach miał miejsce 13 maja, podobnie jak pierwsze objawienie Matki Boskiej w Fátimie w 1917[40]. Jan Paweł II spędził na rehabilitacji w szpitalu 22 dni. Później wielokrotnie cierpiał z powodu różnorodnych dolegliwości, będących następstwem postrzału.

Dokładnie rok później papież udał się do Fatimy, by podziękować Niepokalanemu Sercu Maryi za uratowanie go od śmierci[40]. Został wówczas zaatakowany bagnetem przez Juana Maríę Fernándeza y Krohna, lecz nie odniósł poważnych obrażeń[40].
Lata 1981–1989

Jeszcze odbywając rekonwalescencję, papież wydał kolejną encyklikę – Laborem exercens, w której zaapelował o godziwe traktowanie pracowników, niekonsumpcjonistyczny system sprawowania rządów i nowy ład społeczno-ekonomiczny[3]. W tym samym czasie w Polsce zawiązał się Związek Zawodowy „Solidarność”, z którym papież sympatyzował[40]. W grudniu 1981 prezes Rady Ministrów Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny, co doprowadziło do represji wobec członków „Solidarności”[40]. W tym okresie Jan Paweł II często prowadził prywatne rozmowy z władzami polskimi i radzieckimi[40].

W 1982 papież odbył pierwszą w historii pielgrzymkę do Wielkiej Brytanii, gdzie doszło do spotkania z głową Kościoła anglikańskiego – królową Elżbietą II[3], a także z przedstawicielami polskich władz emigracyjnych[41]. Rok później, podczas wizyty w Afryce Środkowej, papież apelował o pokój w państwach ogarniętych wojną domową. W 1986 papież odwiedził zlaicyzowaną Holandię, gdzie został chłodno przyjęty przez postępowych katolików[3].

Z punktu widzenia religijnego i ekumenicznego przełomowy był rok 1986, kiedy to papież modlił się w Asyżu wspólnie z przywódcami wielkich religii o pokój na świecie (27 października)[2]. Oprócz tego był pierwszą głową Kościoła katolickiego, który odwiedził synagogę (Rzym)[2]. Na okres lat osiemdziesiątych przypada także zaangażowanie papieża w sprawy doktrynalne. Podobnie jak w przypadku Hansa Künga, cofnięto zezwolenia na działalność naukową lub udzielono upomnień od Kongregacji Nauki Wiary. Upomniano m.in. Charlesa Currana, Edwarda Schillebeeckxa (za głoszenie poglądów niezgodnych z doktryną wiary), Gustavo Gutiérreza i Leonardo Boffa (za popieranie teologii wyzwolenia)[3]. W 1988 Jan Paweł II ekskomunikował konserwatywnego arcybiskupa Marcela Lefebvre’a (od którego pochodzi ruch lefebrystów)[3].

W 1982 nadał status prałatury personalnej instytucji Opus Dei[3].
Jesień Ludów w Europie Wschodniej

Osobne artykuły: Okrągły Stół (Polska), Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku, Wybory prezydenckie w Polsce w 1989 roku i Jesień Ludów.

Zdaniem historyków papież, popierając ideę niezależnych, wolnych związków zawodowych, walnie przyczynił się do upadku systemów komunistycznych w państwach bloku wschodniego[3]. Zapoczątkowały to wydarzenia w Polsce z 1989: w kwietniu nastąpiło zalegalizowanie związków zawodowych, a w czerwcu odbyły się pierwsze częściowo wolne wybory[40]. Jan Paweł II, podobnie jak włoscy politycy, uważał wybór generała Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej za konieczną gwarancję realizacji postanowień Okrągłego Stołu. W przemówieniu z początku lipca, ostrzegał Polaków przed nadużywaniem wolności[42].

Po tych wydarzeniach podobne zmiany ustrojowe rozpoczęły się w innych państwach, m.in.: aksamitna rewolucja na Czechosłowacji, Trójkątny Stół na Węgrzech czy Okrągły Stół w Bułgarii. W tym czasie, ówczesny przywódca ZSRR, Michaił Gorbaczow odwiedził Jana Pawła II w Watykanie, jako pierwszy władca tego kraju w historii[40]. Dwa lata później, kiedy Gorbaczow był już prezydentem, Związek Radziecki rozpadł się[40].
Lata 1989–2000

Jeszcze w 1990, dzięki dobrym relacjom z Gorbaczowem, Stolica Apostolska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Federacją Rosyjską[3]. Zarazem jego ustalenia z prezydentem USA, Billem Clintonem, doprowadziły do ustalenia w 1994 stanowiska ws. wspólnego działania Stanów Zjednoczonych i Watykanu, na rzecz pokoju na świecie[3]. Zaowocowało to kolejnym wystąpieniem przed Zgromadzeniem Ogólnym Narodów Zjednoczonych (w 1995), gdzie Jan Paweł II zaapelował o uwolnienie przyszłości polityki i ludzi od obciążenia cynizmem[2]. Ponadto ze względu na dobre stosunki z wyznawcami judaizmu w 1993 Stolica Apostolska uznała państwo Izrael[2].

Lata 90. były kolejną dekadą naznaczoną licznymi pielgrzymkami, choć z powodu operacji stawu biodrowego w 1994, papież musiał nieco ograniczyć swoją działalność misyjną[3]. Jeszcze w 1992 odbył podróż do Afryki, gdzie w senegalskim Domu Niewolników na Gorée modlił się o przebaczenie dla handlarzy czarnoskórej ludności, którzy sprzedawali niewolników do pracy przy zbiorach kawy i bawełny[2]. W latach 1995–1996 odbył też pielgrzymki do państw Ameryki Środkowej i Centralnej, a także na Filipiny – największego katolickiego państwa Azji[3].

Początek dekady to także starania papieża o pokój na świecie – zwłaszcza w ogarniętych wojnami domowymi państwach afrykańskich oraz na Bałkanach[3]. Niektóre papieskie działania pozostawały jednak bez odpowiedzi, jak choćby apele o zaprzestanie wojen w Zatoce Perskiej oraz o zniesienie embarga nałożonego na Kubę[40]. Prawdopodobnie dzięki takiemu stanowisku, kiedy w 1998 wizytował ten kraj został ciepło przyjęty przez komunistycznego prezydenta Fidela Castro, co doprowadziło do większej akceptacji kubańskiego Kościoła katolickiego przez władze[40].

W tym czasie Jan Paweł II zadbał także o reformę Kościoła[43]. Jeszcze pod koniec lat 80. zreformował Kurię Rzymską, a w 1992 wydał nowy Katechizm Kościoła Katolickiego[43]. Siedem lat później poparł działania na rzecz ochronę środowiska naturalnego, uznając, że niszczenie środowiska może być grzechem ciężkim[43].
Jubileusz Roku 2000

Osobny artykuł: Wielki Jubileusz Roku 2000.

Od początku pontyfikatu planem papieża było wprowadzić Kościół w nowe tysiąclecie[2]. Z okazji roku milenijnego postanowił to uczcić, ogłaszając obchody Roku Jubileuszowego. Obchody poprzedziły jedne z ważniejszych wydarzeń pontyfikatu pod względem dialogu z innymi religiami[44]. W marcu 2000 papież odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej i spotkał się w Jerozolimie z premierem Izraela Ehudem Barakiem[44]. W trakcie pielgrzymki papież odwiedził m.in. instytut Jad Waszem, poświęcony ofiarom Holocaustu, a także modlił się przy Ścianie Płaczu[44].
Lata 2000–2005
Papież Jan Paweł II podczas audiencji generalnej w dniu 29 września 2004 na placu św. Piotra w Rzymie

W ostatnich latach pontyfikatu Jan Paweł II musiał ograniczyć swoją aktywność ze względu na stan zdrowia[45]. Postępująca choroba Parkinsona oraz przebyte w latach 90. operacje znacznie nadszarpnęły zdrowie papieża i zmusiły do mniejszej ilości pielgrzymek, jednak pomimo tego nie rozważał możliwości rezygnacji[45]. Od 2003 jego stan nie pozwolił mu już poruszać się w pozycji stojącej, więc pokazywał się publicznie wyłącznie siedząc[45].

Od 14 marca 2004 pontyfikat Jana Pawła II jest uznawany za najdłuższy, po pontyfikacie św. Piotra i bł. Piusa IX. Był papieżem przez 26 i pół roku (9666 dni). Długość jego pontyfikatu podkreśla także kontrast z papiestwem jego poprzednika Jana Pawła I, który papieżem był jedynie 33 dni. Osobistym sekretarzem Jana Pawła II przez cały pontyfikat był Stanisław Dziwisz (od 2006 kardynał). Jego drugim osobistym sekretarzem był natomiast Mieczysław Mokrzycki.

Pomimo choroby, usiłował doprowadzić do powstrzymania inwazji na Irak. Z tego powodu 13 stycznia 2003 Jan Paweł II apelował do przedstawicieli korpusu dyplomatycznego o pokój w Iraku: Nie wolno się uciekać do wojny, nawet gdy chodzi o tzw. dobro wspólne[46]. Zaznaczał, że wojna jest zawsze porażką ludzkości i jedynie w skrajnej ostateczności oraz na bardzo rygorystycznych warunkach może być ona ogłaszana[46]. Potępił wszelkie formy przemocy, w tym przede wszystkim terroryzm[46].
Pielgrzymki

Osobny artykuł: Podróże apostolskie Jana Pawła II.

Papież na lotnisku w Gdyni, 11 czerwca 1987
Jan Paweł II w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej w 1999
Liczba podróży apostolskich Jana Pawła II 9+ 8 7 5 4 3 2 1 0

Charakterystycznym elementem pontyfikatu Jana Pawła II były podróże zagraniczne. Odbył ich 104, odwiedzając wszystkie zamieszkane kontynenty[47]. W wielu miejscach, które odwiedził, nigdy przedtem nie postawił stopy żaden papież. Był m.in. pierwszym papieżem, który odwiedził Wielką Brytanię (od 1534 Kościół Anglii nie uznaje władzy zwierzchniej Stolicy Apostolskiej), jest też pierwszym w historii papieżem, który odwiedził Biały Dom[48] oraz jest też pierwszym papieżem, który odwiedził Sejm RP[49]. Mimo wielu zabiegów nie udało mu się jednak odbyć pielgrzymki do Rosji, prawdopodobnie ze względu na niechęć ze strony patriarchatu moskiewskiego, który zarzuca Watykanowi prozelityzm[4].

Zobacz więcej w artykule Podróże apostolskie Jana Pawła II, w sekcji Podróże apostolskie papieża Jana Pawła II do Polski.

Jan Paweł II jako papież najwięcej razy odwiedził m.in. Polskę (9 razy), USA (7 razy), Francję (7 razy) oraz spotykał się z młodzieżą na Światowych Dniach Młodzieży (9 razy).

Zobacz więcej w artykule Podróże apostolskie Jana Pawła II, w sekcji Podróże apostolskie papieża Jana Pawła II na terenie Włoch.

Jan Paweł II odbył także blisko 100 podróży na terenie Włoch (najważniejsze z nich):

20–22 maja 1985 – Mediolan
8–10 maja 1993 – Sycylia
5 września 2004 – Loreto

Beatyfikacje i kanonizacje

Osobny artykuł: Beatyfikowani i kanonizowani przez Jana Pawła II.

Podczas swojego pontyfikatu Jan Paweł II beatyfikował i kanonizował więcej osób niż wszyscy jego poprzednicy w okresie pięciu poprzedzających wieków. Ogłosił błogosławionymi w sumie 1338 ludzi, a świętymi 482 osoby, podczas 51 uroczystości[47][50].
Nominacje kardynalskie

Osobny artykuł: Kardynałowie z nominacji Jana Pawła II.

Jan Paweł II kreował 231 kardynałów, na dziewięciu konsystorzach[10]. Mianował także jednego kardynała in pectore – jego nazwisko nigdy nie zostało ujawnione[10].
Ostatnie lata
Choroba i śmierć
Zobacz wiadomości w Wikinews:

2005-04-02: Jan Paweł II odchodzi
Jan Paweł II nie żyje

Tłumy wiernych oczekujących w kolejce, aby oddać hołd zmarłemu Janowi Pawłowi II, przechodząc obok jego ciała wystawionego w bazylice św. Piotra na Watykanie (5 kwietnia 2005)

Jan Paweł II od 1992 cierpiał na postępującą chorobę Parkinsona[51][52]. Mimo licznych spekulacji i sugestii ustąpienia z funkcji, które nasilały się w mediach zwłaszcza podczas kolejnych pobytów papieża w szpitalu, pełnił ją aż do śmierci. W lipcu 1992 przeszedł operację w celu usunięcia guza nowotworowego na jelicie grubym[52]. Jego długoletnie zmagania z chorobą i ze starością były osobistym przykładem głoszonych na ten temat poglądów, w których podkreślał godność ludzkiego cierpienia i odnosił je do męki Chrystusa. 13 maja 1992 papież, w 11. rocznicę zamachu, ustanowił Światowy Dzień Chorego.

Nagłe pogorszenie stanu zdrowia papieża rozpoczęło się 1 lutego 2005. Przez ostatnie dwa miesiące życia Jan Paweł II wiele dni spędził w szpitalu i nie udzielał się publicznie. Przeszedł grypę oraz zabieg tracheotomii, wykonany z powodu niewydolności oddechowej[52].

W czwartek 31 marca tuż po godzinie 11, gdy Jan Paweł II udał się do swej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze, ze wzrostem temperatury ciała do 39,6 °C. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. Czynnikiem wywołującym była infekcja dróg moczowych w osłabionym chorobą Parkinsona i niewydolnością oddechową organizmie[52].

Uszanowano wolę papieża, który chciał pozostać w domu. Podczas mszy przy jego łożu, którą Jan Paweł II koncelebrował z przymkniętymi oczyma, kardynał Marian Jaworski udzielił mu sakramentu namaszczenia. 2 kwietnia, w dniu śmierci, o godzinie 7:30 rano, papież zaczął tracić przytomność, a późnym porankiem przyjął jeszcze watykańskiego sekretarza stanu kardynała Angela Sodano. Później tego samego dnia doszło do gwałtownego wzrostu temperatury. Około godziny 15:30 bardzo słabym głosem papież powiedział: Pozwólcie mi iść do domu Ojca. O godzinie 19 wszedł w stan śpiączki, a monitor wykazał postępujący zanik funkcji życiowych. Osobisty lekarz papieski Renato Buzzonetti stwierdził śmierć papieża Jana Pawła II o godzinie 21:37 czasu miejscowego, a elektrokardiograf wyłączono po 20 minutach od tej chwili. Zmarł po zakończeniu Apelu Jasnogórskiego, w pierwszą sobotę miesiąca i wigilię Święta Miłosierdzia Bożego, w 9666. dniu swojego pontyfikatu[10]. Informację o śmierci papieża podał na placu świętego Piotra abp Leonardo Sandri, mówiąc: Najdrożsi bracia i siostry, o godz. 21.37 nasz ukochany Ojciec Święty powrócił do Domu Ojca. Módlmy się za niego[53]. W ciągu ostatnich dwóch dni życia nieustannie towarzyszyli mu wierni z całego świata, śledząc na bieżąco wiadomości dochodzące z Watykanu oraz trwając na modlitwie w jego intencji[54].

Po otrzymaniu zgody kardynała kamerlinga Eduarda Somalo[c] 3 kwietnia 2005 zabalsamowane[55] ciało Jana Pawła II umieszczono na katafalku, ubrano w ozdobne szaty papieskie i wystawiono na widok publiczny w Sali Klementyńskiej Pałacu Apostolskiego. Następnego dnia zostało przeniesione do bazyliki Świętego Piotra, dostępne dla delegacji państwowych i pielgrzymów przybyłych na obrzędy pogrzebowe.
Pogrzeb
Zobacz wiadomości w Wikinews:

2005-04-07: Ujawniono testament Jana Pawła II
2005-04-08: Łódź: Uroczystości pogrzebowe z Watykanu na telebimach w centrum miasta

Osobne artykuły: Testament Jana Pawła II i Pogrzeb Jana Pawła II.

Ciało Jana Pawła II, wystawione w bazylice św. Piotra; w tle widać prezydentów USA: George’a W. Busha (z żoną Laurą), George’a H.W. Busha i Billa Clintona oraz sekretarz stanu Condoleezzę Rice i Andy’ego Carda
Uroczystość pogrzebowa Jana Pawła II
Grób Jana Pawła II
Grobowiec w Grotach Watykańskich
(Pierwsze miejsce pochówku Jana Pawła II)

Pogrzeb Jana Pawła II odbył się w piątek 8 kwietnia 2005. Trumnę z prostych desek z drewna cyprysowego (symbolu nieśmiertelności) ustawiono wprost na rozłożonym na bruku placu św. Piotra dywanie. Mszy świętej koncelebrowanej przez kilka tysięcy kardynałów, arcybiskupów, biskupów i patriarchów katolickich Kościołów wschodnich przewodniczył dziekan kolegium, kardynał Joseph Ratzinger (który 11 dni później został następcą zmarłego papieża)[10]. Uczestniczyło w niej na placu św. Piotra ok. 300 tysięcy wiernych oraz 200 prezydentów i premierów, a także przedstawiciele różnych religii światowych, w tym duchowni islamscy i żydowscy[56][57]. Wielu zgromadzonych na uroczystości ludzi miało ze sobą transparenty z włoskim napisem santo subito („święty natychmiast”). W całym Rzymie przed ekranami rozstawionymi w wielu miejscach miasta zgromadziło się 5 mln ludzi, w tym ok. 1,5 mln Polaków[58].

Procesji z trumną przewodniczył kardynał kamerling, Eduardo Martínez Somalo. W krypcie Jana XXIII w Grotach Watykańskich trumnę złożono w drugiej, cynkowej, którą szczelnie zalutowano, a tę w trzeciej, wykonanej z drewna orzechowego. Do trumny został włożony woreczek z medalami wybitymi w czasie pontyfikatu Jana Pawła II oraz umieszczony w ołowianym pojemniku akt, który zawiera najważniejsze fakty z okresu jego pontyfikatu. Trumny zostały opatrzone watykańskimi pieczęciami. W złożeniu trumny uczestniczyli jedynie najbliżsi współpracownicy papieża, arcybiskupi Stanisław Dziwisz i Piero Marini.

Grobowiec Jana Pawła II początkowo był umiejscowiony w krypcie w podziemiach bazyliki Świętego Piotra, w pobliżu miejsca, gdzie według tradycji ma znajdować się grobowiec św. Piotra[59]. W tym samym miejscu przez 37 lat (w latach 1963–2000), do czasu beatyfikacji, pochowany był papież Jan XXIII[60].

W ramach uroczystości związanych z beatyfikacją 29 kwietnia 2011 w obecności kardynała Tarcisio Bertone dokonano otwarcia grobu i wyjęcia z niego trumny z ciałem papieża Jana Pawła II[61]. Następnie trumna bez otwierania została wystawiona na widok publiczny w bazylice Świętego Piotra, gdzie odwiedził ją m.in. papież Benedykt XVI[62].

Po uroczystościach związanych z beatyfikacją Jana Pawła II, 2 maja 2011, trumna ze szczątkami Jana Pawła II została złożona, w dotychczasowym miejscu pochówku bł. Innocentego XI, w kaplicy Świętego Sebastiana bazyliki Świętego Piotra, na lewo od Piety Michała Anioła[63]. Trumnę przykryto płytą z białego marmuru, na której widnieje napis: „Beatus Ioannes Paulus PP. II”. Nowy grób został udostępniony dla wiernych 3 maja 2011[64]. Poprzednia płyta nagrobna, po obrzędach beatyfikacyjnych w 2011, została przewieziona do Krakowa[65] i spoczywa w łagiewnickim sanktuarium Błogosławionego Jana Pawła II, stanowiącym część Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”[66].
Reakcje na śmierć

Rada Ministrów uchwałą z 3 kwietnia 2005 nr 80/2005 opublikowaną w Monitorze Polskim numer 19, pozycja 307 wprowadziła żałobę narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od 3 kwietnia 2005 do dnia pogrzebu, ponadto zwróciła się z apelem do wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, władz państwowych, samorządowych, organizacji społecznych i zawodowych, innych podmiotów i instytucji oraz organizatorów imprez masowych o zachowanie żałoby narodowej i wspólne uczczenie pamięci Jego Świątobliwości Papieża Jana Pawła II[67].

Na czas żałoby w miastach odwoływano zaplanowane seanse filmowe, przedstawienia teatralne oraz wszelkie inne imprezy rozrywkowe. TVP zaprzestała także transmisji meczów Ligi Mistrzów. Stacje telewizyjne większość (a TVP i TVN24 – całość) czasu antenowego poświęcały aktualnym wydarzeniom w Watykanie i wspomnieniom o zmarłym papieżu. Część polskich stacji (m.in. MTV, Jetix i VIVA Polska) całkowicie wstrzymała emisję swoich programów do poniedziałku, 4 kwietnia. Wszystkie stacje wstrzymały emisję reklam. Przez cały żałobny tydzień polskie telewizje muzyczne prezentowały spokojną, stonowaną muzykę[68].
Jan Paweł II Wielki

Po śmierci papieża zaczęto dodawać mu nowy przydomek, nazywając go Janem Pawłem Wielkim. Tylko trzech papieży w historii Kościoła katolickiego nosiło taki przydomek: Leon I, Mikołaj I i Grzegorz I.

Przydomek ten pojawił się po raz pierwszy w homilii wygłoszonej przez kardynała Angelo Sodano w czasie żałobnej mszy na placu św. Piotra w niedzielę 3 kwietnia 2005[69] (nazajutrz po śmierci Jana Pawła II), w publikacjach „Tygodnika Powszechnego” oraz programach informacyjnych i publicystycznych największych amerykańskich stacji telewizyjnych (John Paul the Great – CNN, Fox News, ABC, CBS)[70][71].
Tablica przodków
Tablica rodowodowa[72]
Prapradziadkowie Bartłomiej Wojtyła
(30.08.1788–15.09.1848)
Anna Chudecka
(24.07.1794–17.02.1831) Kacper Gałuszka
(~1768–1.07.1828)
Apolonia Kaspera
(19.02.1797–25.07.1861) Bernard Przeczek
(18.10.1784–3.04.1841)
Helena Pawlica
(20.01.1793–3.07.1846) Jan Karol Heß
(28.01.1802–1858)
Teresa Rek
(1804–12.03.1858) Jan Kaczorowski
(1741–14.04.1827)
Ewa Adamkiewicz
(1760–14.10.1830) Jan Malinowski
(~1779–?)
Agata Migora
(28.01.1790–?) Józef Scholz
(1790–1856)
Łucja Podworska
(1790–22.12.1856) Jan Rubicki
(1778–19.03.1841)
Marianna Szafran
(27.06.1786–17.08.1864)
Pradziadkowie Franciszek Wojtyła
(11.02.1815–25.04.1872)
Franciszka Gałuszka
(~1820–18.03.1879) Franciszek Przeczek
(28.01.1821–2.08.1885)
Maria Heß
(19.11.1824–6.12.1884) Mikołaj Kaczorowski
(1797–7.07.1872)
Urszula Malinowska
(22.10.1818–7.10.1873) Jan Franciszek Scholz[73]
(12.10.1815–9.03.1882)
Zuzanna Rubicka
(3.05.1821–21.04.1900)
Dziadkowie Maciej Wojtyła
(1.02.1852–25.09.1923)
Anna Marianna Przeczek
(19.07.1853–17.09.1881) Feliks Paweł Kaczorowski
(21.05.1849–19.08.1908)
Maria Anna Scholz
(18.02.1854–21.04.1897)
Rodzice Karol Wojtyła
(18.07.1879–18.02.1941)
Emilia Anna Kaczorowska
(26.03.1884–13.04.1929)
John paul 2 coa.svg św. Karol Józef Wojtyła, papież
(18.05.1920–2.04.2005)
Proces beatyfikacyjny i kanonizacyjny