Patryk

ploty

Patryk

ploty

imię: żaba

miasto: 🐸🔫

www: youtube.com

o mnie: przeczytaj

1491

O mnie

📣 JESTEM NA WAKACJACH! DO ZOBACZENIA 31 LIPCA

Mów mi żaba, żabka, żabcia, ploty as u wish. Jeżdżę żabochodem, używam zaimków ona/jej. Zbieram obserwacje (oddaję!) I powiadomienia :]

Można mi dodawać losowe wpisy na profil, uwielbiam to

tło autorstwa... Czytaj dalej

Ostatni wpis

ploty

ploty

Cześć. Przychodzę po paru miesięcznej przerwie. Nie chciałam dodawać tego wpisu, al... Czytaj dalej

Odznaki

Przy pomocy wpisów możesz zadać autorowi pytanie, pochwalić go, poprosić o pomoc, a przede wszystkim utrzymywać z nimi bliższy kontakt. Pamiętaj o zachowaniu kultury, jesteś gościem :)

*Jeśli chcesz odpisać konkretnej osobie, użyj funkcji " Odpowiedz" - osoba ta dostanie powiadomienie* ×

Zaloguj się, aby dodać nowy wpis.

Essme

Essme

Mam Nową żabę!

Odpowiedz
6
jiminmarryme

jiminmarryme

@Essme Żabiewista

Odpowiedz
1

Jelonek rogacz
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Jelonek rogacz
Lucanus cervus
(Linneusz, 1758)
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena

eukarionty
Królestwo

zwierzęta
Typ

stawonogi
Gromada

owady
Podgromada

owady uskrzydlone
Rząd

chrząszcze
Podrząd

chrząszcze wielożerne
Rodzina

jelonkowate
Podrodzina

Lucaninae
Plemię

Lucanini
Rodzaj

Lucanus
Gatunek

jelonek rogacz
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Jelonek rogacz (Lucanus cervus) – jeden z największych chrząszczy w Polsce, należy do rodziny jelonkowatych. Podlega częściowej ochronie gatunkowej[1][2].
Spis treści

1 Wygląd
2 Larwa i poczwarka
3 Jelonek rogacz w kulturze
4 Przypisy

Wygląd

Jest barwy ciemnobrązowej. Osiąga 6 cm długości (bez żuwaczek). Żuwaczki samca są potężnie rozwinięte i wydłużone, przypominające kształtem poroże jelenia – stąd polska i łacińska nazwa gatunku. Samice posiadają dużo mniejsze żuwaczki. Jelonek żyje w lasach dębowych, żywiąc się głównie sokiem wyciekającym z pni drzew. Owady dorosłe występują w czerwcu. Jak większość chrząszczy, posiadają zdolność lotu, gdyż błoniaste skrzydła drugiej pary są dobrze wykształcone.
Okaz entomologiczny (samiec)
Larwa i poczwarka

Larwa jelonka ma postać pędraka, żyje w zmurszałym drewnie lub ziemi, żywiąc się szczątkami organicznymi, niekiedy podgryza korzonki roślin, nie wyrządzając większych szkód. Rozwój larwy trwa cztery lata; po tym okresie przepoczwarcza się ona w ziemi. Stadium poczwarki trwa zaledwie parę tygodni, lecz już w pełni wykształcone chrząszcze pozostają w ziemi aż do następnej wiosny.

Z powodu długiego czasu rozwoju, atrakcyjności z punktu widzenia zbieraczy amatorów, wycinania starych drzew i opryskiwania lasów środkami chemicznymi owad ten został w Polsce niemal doszczętnie wytępiony. Od 1952 roku znajdował się pod ścisłą ochroną gatunkową, a od roku 2014 objęty jest ochroną częściową.
Jelonek rogacz w kulturze
Iluminacje rękopisu Giovannino de Grassi

Ze względu na niezwykły kształt i rozmiary jelonek stanowił również inspirację artystów. Znane są przedstawienia chrząszcza w miniaturach rękopisu Giovannino De Grassi Officiolo Visconti z 1370 i iluminowanego mszału z 1526 z klasztornej biblioteki w Bressanone. Wykonane z dokumentacyjną precyzją akwarelowe portrety jelonka pozostawili po sobie Albrecht Dürer i Georg Hoefnagel. Akwarela Dürera z tym chrząszczem została wykorzystana jako główny motyw etykietki włoskiej brandy Divino[3] wyprodukowanej w 1986 w Trydencie.
Peter Biboit Waza z kwiatami, ca. 1620. Jelonek widoczny po lewej stronie wazy
Jelonki w herbie Paulusa von Appetzhofen (1566-1684), założyciela zamku Weingarten

Realistyczne wizerunki jelonka spotykane są często w niderlandzkich martwych naturach, m.in. w kompozycjach kwiatowych Petera Binoita z początku XVII w. Stylizowane przedstawienia chrząszcza spotykane są w dziełach sztuki okresu secesji, m.in. w rysunkach Stanisława Wyspiańskiego i Alfonsa Muchy. Jelonek spotykany jest również w numizmatyce i filatelistyce, szczególnie w edycjach serii poświęconych ochronie przyrody. Znaczki z nim wydały między innymi poczty Albanii, Bułgarii, Belgii, Czechosłowacji, Jugosławii, NRD, Polski, Węgier i Wielkiej Brytanii[4]. Narodowy Bank Polski wydał w 1997 kolekcjonerską srebrną monetę 20 zł z wizerunkiem jelonka[5].

Wietnamski artysta origami Nguyễn Hùng Cường wykonał trójwymiarową podobiznę chrząszcza sztuką kształtowania papieru[6]

Jelonek występuje również w baśniach i literaturze dla dzieci, często jako król owadów lub rycerz.

W prologu powieści Alfreda Szklarskiego Tomek w krainie kangurów (pierwszej o przygodach Tomka Wilmowskiego) jelonek jest użyty w szkolnym practical joke.

Rzadkim przypadkiem występowania tego owada w heraldyce jest nadanie przez brytyjską heroldię herbu z nim w klejnocie Williamowi Hartwellowi w początku XVI wieku[7]. Jelonek występuje także w herbach kilku rodów o nazwisku Schröder (Schrötter, Schrödder), m.in. patrycjuszowskiej rodziny z Gdańska. Są to herby mówiące, gdyż nazwa rodziny Lucanidae w języku niem. brzmi właśnie die Schröter[8][9]. Także w herbie Paulusa von Appetzhofen, założyciela zameczku namiestnikowskiego w Weingarten występują trzy jelonki złote na czarnym skosie, a w klejnocie jelonek w słup między bawolimi rogami.
Przypisy

Na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2014 poz. 1348).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16].
Distillato di vino „Brandy Divino”.
Eva Sprecher, Lucanus cervus depictus, Giorgio Taroni, Como: Giorgio Taroni Editore, 2004, ISBN 88-88601-03-1, OCLC 60515415.
Numizmatyka.
Origami Artists.
Henry Bedingfeld, Peter Gwynn-Jones, Heraldry, Wingston, 1993, s. 104, ISBN 1-85422-433-6.
J.B.Rietstap: Armoires general.

Mariusz Gizowski: Herby Patrycjatu Gdańskiego, KAW, Gdańsk, 2004, ISBN 83-908373-0-7.

Encyklopedia internetowa (takson):

Universalis: lucane-cerf-volant Store norske leksikon: eikehjort

Identyfikatory zewnętrzne:

BioLib: 7844 EoL: 2866038 GBIF: 5743122 INaturalist: 61749 NCBI: 41109

Kategorie:

JelonkowateChrząszcze Europy

Menu nawigacyjne

Nie jesteś zalogowany
Dyskusja
Edycje
Utwórz konto
Zaloguj się

Artykuł
Dyskusja

Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Historia i autorzy

Szukaj

Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)

Dla czytelników

O Wikipedii
Zgłoś błąd
Kontakt
Wspomóż Wikipedię

Dla wikipedystów

Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany

Narzędzia

Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Strony specjalne
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytowanie tego artykułu
Element Wikidanych
Zaproponuj do mediów społecznościowych

Drukuj lub eksportuj

Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku

W innych projektach

Wikimedia Commons
Wikispecies

W innych językach

Aragonés
Asturianu
Azərbaycanca
Башҡортса
Беларуская
Български
Brezhoneg
Català
Cebuano
Čeština
Dansk
Deutsch
Eesti
English
Español
Esperanto
Euskara
فارسی
Français
Furlan
Galego
Hrvatski
Ido
Ирон
Italiano
עברית
ქართული
Қазақша
Кыргызча
Latviešu
Lëtzebuergesch
Lietuvių
Magyar
Nederlands
日本語
Norsk bokmål
Plattdüütsch
Português
Română
Русский
Shqip
Slovenčina
Slovenščina
Српски / srpski
Suomi
Svenska
Татарча/tatarça
Türkçe
Українська
Tiếng Việt
中文

Edytuj linki

Tę stronę ostatnio edytowano 5 cze 2022, 11:33.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ogran

Odpowiedz
3

The Valley of Death (song)
View source

The Valley of Death
Album
The War to End All Wars (2022)
Length
04:13
Music
Brodén / Rörland
Lyrics
Brodén / Sundström

Tracklist
1. Sarajevo
2. Stormtroopers
3. Dreadnought
4. The Unkillable Soldier
5. Soldier of Heaven
6. Hellfighters
7. Race to the Sea
8. Lady of the Dark
9. The Valley of Death
10. Christmas Truce
11. Versailles

The Valley of Death is the ninth song by Sabaton on the album The War to End All Wars.
Contents

1 Information
2 Background
3 Historic fact
4 Live
5 Lyrics
6 Lyric video
7 References

Information

A snippet of this song was the first music teased from the album back in October 2021. It was included in an announcement that Sabaton will perform at Hills of Rock festival in Bulgaria on YouTube.[1]

Background
Historic fact

This song is about the Battles of Doiran (1916, 1917 and 1918) where Bulgarian troops stood against a larger invading British force (mostly British and Serbian). Due to strong command of Gen. Vladimir Vazov and strong fortifications, they were able to hold the line.[2][3]

Joakim Brodén: "This is the Bulgarians and British fighting it out again and again at the Battle of Doiran. The British finally got through on their third or fourth attempt, and when they got there, the Bulgarians were gone. After the war, the British considered the Bulgarian commander, Vladimir Vazov, a true gentleman opponent. They actually invited him to do a guest lecture at a military college, and he went over to the UK several times after the war."[4]
Live

The song wasn't played live.

Odpowiedz

Luftwaffe
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Luftwaffe (Bundeswehra)
Godło
Logotyp Luftwaffe
Państwo

Niemcy
Siły zbrojne

Bundeswehra
Data utworzenia

1935
Znak rozpoznawczy

Roundel of Germany – Type 1 – Border.svg
Multimedia w Wikimedia Commons

Luftwaffe – oficjalna nazwa sił powietrznych III Rzeszy i Republiki Federalnej Niemiec.

Jej zadaniem jest prowadzenie walki powietrznej, bombardowanie sił nieprzyjaciela oraz prowadzenie desantu powietrznego i rozpoznania lotniczego.

W czasie II wojny światowej w skład Luftwaffe wchodziły także: lądowa obrona przeciwlotnicza, tzw. dywizje polowe (Luftfelddivisionen), czyli oddziały lądowe, jak również naziemne służby wsparcia (łączność, obsługa techniczna, służba zdrowia, kwatermistrzostwo).
Spis treści

1 Historia
1.1 I wojna światowa
1.2 Republika Weimarska
1.3 Powstanie Luftwaffe
1.4 Legion Kondor
1.5 Walki w Polsce i Francji
1.6 Bitwa o Anglię
1.7 Walki nad kanałem La Manche
1.8 Ostatnie lata wojny
1.9 Luftwaffe-Experten
2 Struktura organizacyjna – II wojna światowa
2.1 Dowództwo – poziom strategiczny
2.2 Jednostki lotnicze
2.3 Jednostki naziemne
2.4 Administracja i zaopatrzenie
3 Wyposażenie (do 1945)
3.1 Myśliwce
3.2 Bombowce
3.3 Samoloty rozpoznawcze
3.4 Transportowce
3.5 Samoloty specjalne
3.6 Samoloty szkolne i łącznikowe
3.7 Samoloty Kriegsmarine
3.8 Śmigłowce
4 Czasy powojenne
4.1 Organizacja
4.2 Wyposażenie
4.2.1 Obecne
4.2.2 Historyczne (po 1956)
4.2.3 Luftstreitkräfte (Siły Powietrzne NRD) w 1989
5 Przypisy
6 Linki zewnętrzne

Historia
I wojna światowa

Osobny artykuł: Luftstreitkräfte.

Poprzedniczką Luftwaffe były Fliegertruppen (Fliegertruppen des deutschen Kaiserreiches) utworzone 1 października 1913 roku, później Luftstreitkräfte. Po zakończeniu I wojny światowej zostały rozwiązane na mocy postanowień punktów 198-202 traktatu wersalskiego. Zabroniono Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, a cały posiadany sprzęt miał zostać przekazany aliantom. Punkt 202 traktatu wersalskiego wymienia następujące rodzaje sprzętu:

kompletne samoloty i wodnosamoloty, jak również pozostające w produkcji, naprawach czy montażu;
sterowce zdolne do lotu, jak również pozostające w produkcji, naprawach czy montażu;
zakłady produkujące wodór;
schrony sterowców oraz hangary i schrony pozostałych samolotów;
silniki lotnicze;
kadłuby samolotów i łodzi latających;
uzbrojenie (działka, karabiny maszynowe, lekkie karabiny maszynowe, aparaturę do zrzutu bomb, aparaturę do zrzutu torped, wyposażenie synchronizujące karabiny maszynowe z obrotami śmigła, celowniki);
amunicję (magazynki, pociski, bomby załadowane lub składowane osobno, składy materiałów wybuchowych oraz materiał do ich produkcji);
wyposażenie stosowane na samolotach;
radiostacje oraz aparaty fotograficzne i kamery stosowane na samolotach;
podzespoły elementów wymienionych w powyższych punktach.

Na mocy punktu 201 traktatu wersalskiego w okresie 6 miesięcy po jego podpisaniu zakazano na terenie całych Niemiec produkcji lub importu samolotów, elementów samolotów, silników lotniczych oraz ich podzespołów. Ten punkt spowodował praktycznie kompletną likwidację lotnictwa niemieckiego, tak cywilnego, jak wojskowego.
Republika Weimarska

Choć postanowienia traktatu wersalskiego zabraniały posiadania lotnictwa wojskowego, Reichswehra nie miała zamiaru ich przestrzegać. Władze wojskowe postanowiły zachować doświadczonych pilotów i wykorzystywać ich wiedzę do szkolenia kolejnych grup pilotów. Wykorzystywano do tego cywilne szkoły latania, jednak ta metoda miała podstawową wadę – pozwalała tylko na szkolenie na lekkich samolotach.

W styczniu 1923 oddziały belgijskie i francuskie zajęły resztę Nadrenii jako formę represji za niewypełnianie zobowiązań wynikających z traktatu wersalskiego. Akcja ta stanowiła dla Reichswehry impuls do rozwoju lotnictwa wojskowego oraz przemysłu lotniczego. Niemieckie zakłady lotnicze otrzymały polecenie rozwijania konstrukcji wojskowych w zagranicznych filiach swoich zakładów. W holenderskich zakładach Fokkera zamówiono 100 samolotów, w tym 50 nowych Fokkerów D.XIII. W tym samym czasie postanowiono rozwinąć szkolenie pilotów w bazach zagranicznych.

Ponieważ Republika Weimarska była izolowana na arenie międzynarodowej, nawiązała kontakt z innym izolowanym państwem – Rosją Radziecką. Po podpisaniu układu w Rapallo w 1922 uzyskano możliwość szkolenia lotników w bazach radzieckich oraz produkcji i testowania nowych typów samolotów. Od stycznia 1923 w Fili pod Moskwą działała filia zakładów Junkersa, w której budowano i doskonalono samoloty wojskowe.

Współpraca między oboma krajami układała się dobrze i wiosną 1924 rozpoczęto rozmowy na temat stworzenia niemieckiej szkoły lotniczej i centrum badawczego na terenie ZSRR. W czerwcu 1924 pułkownik w stanie spoczynku Hermann von der Lieth-Thomsen otworzył w Moskwie stałe przedstawicielstwo Reichswehry, zwane Zentral Moskau (Z.Mo.). W tym samym czasie do sił powietrznych ZSRR przybyła również „Grupa Fiebig”, składająca się z siedmiu instruktorów i doradców wojskowych.

Na potrzeby centrum badawczo-szkoleniowego wybrano nowe lotnisko w Lipecku i 15 kwietnia 1925 podpisano porozumienie między naczelnikiem sił powietrznych ZSRR P.I. Baranowem, a przedstawicielem Sondergruppe R (komórki w Ministerstwie Reichswehry zajmującej się ZSRR), Hermannem von der Lieth-Thomsenem. Funkcjonowanie szkoły rozpoczęło się od jej rozbudowania. W ciągu trzech miesięcy zbudowano pomieszczenia szkoleniowe oraz warsztaty remontowe, a także postawiono dwa nieduże hangary. Szkoła została otwarta 15 lipca 1925.

Podstawowym typem samolotu szkoleniowego było 50 egzemplarzy myśliwców Fokker D.XIII, zakupionych w związku z zajęciem Zagłębia Ruhry przez Francuzów i Belgów. Maszyny te dostarczono ze Szczecina do Leningradu już 28 lipca 1925 drogą morską, na pokładzie parowca Edmund Hugo Stinnes 4. Oprócz tego na wyposażenie trafiło kilka samolotów rozpoznawczych Junkers Ju 21 (znanych również pod oznaczeniami T 21 oraz H 21), produkowanych od sierpnia 1923 w zakładach Junkersa w Fili pod Moskwą. Od 1926 roku zostały one zastąpione siedmioma samolotami Heinkel HD 17, mającymi lepsze osiągi. Heinkle z kolei zastąpiono kolejnymi wersjami samolotów Albatros: L 76 Aeolus (od 1927 roku), L.77v (4 egzemplarze używane od 1928 do grudnia 1929) i L.78 (13 maszyn używanych od 1929).

Instruktorzy byli obecni w Lipiecku w turach trwających 5-6 miesięcy. W okresie letnim personel szkoły liczył ponad 200 osób, z czego około 140 stanowili Niemcy. Zimą liczba ta zmniejszała się, Niemców było około 40 osób.

Początkowy budżet centrum wynosił 2 miliony reichsmarek, w 1929 osiągnął najwyższy poziom blisko 4 milionów RM. W 1932 centrum osiągnęło największe rozmiary, jego personel liczył 303 osoby. Niemieccy i radzieccy uczniowie to odpowiednio 43 i 26 osób, kolejne 234 to technicy i robotnicy. Podczas całego okresu istnienia w Lipiecku wyszkolono około 120 niemieckich pilotów myśliwskich i 100 obserwatorów plus sporą liczbę członków personelu technicznego. Oprócz tego wyszkolono liczną grupę radzieckich pilotów i mechaników lotniczych.

Oprócz działalności szkoleniowej centrum prowadziło również działalność badawczo-rozwojową. Analizowano tam sprzęt i urządzenia potajemnie zakupione za granicą i w tajemnicy przetransportowane do Lipiecka. Piloci testowali karabiny maszynowe i działka, celowniki bombowe czy lusterka wsteczne dla myśliwców. Opracowywano także rozwiązania taktyczne, mające pomóc w prowadzeniu działań powietrznych.

Na początku lat trzydziestych rola centrum zaczęła maleć. Zmieniająca się sytuacja geopolityczna zmniejszyła izolację międzynarodową Republiki Weimarskiej, a coraz mniejszy nadzór państw zachodnich pozwalał na zwiększenie działalności lotniczej na terenie Niemiec. Z kolei strona radziecka nie była zadowolona z faktu, że w centrum używane są konstrukcje z końca lat dwudziestych, co ograniczało ZSRR dostęp do najnowszych technologii lotniczych. Dojście do władzy Hitlera w styczniu 1933 oznaczało odrzucenie jakiejkolwiek współpracy z ideologicznym wrogiem. Było to jednoznaczne z koniecznością zamknięcia wszystkich niemieckich centrów badawczo-szkoleniowych w ZSRR.

Działalność centrum zakończono 15 września 1933, przekazując budynki i większość sprzętu stronie radzieckiej. Personel z Lipiecka kontynuował szkolenie lotnicze w Reichswehrze, a po 1935 stał się podstawą kadry instruktorskiej Luftwaffe.
Powstanie Luftwaffe
Luftwaffe (Wehrmacht)
Państwo

III Rzesza
Siły zbrojne

Wehrmacht
Data utworzenia

26 lutego 1935
Data likwidacji

1945
Znak rozpoznawczy

Balkenkreuz.svg
Multimedia w Wikimedia Commons
Centrum Wielunia zniszczone przez Luftwaffe w pierwszych godzinach wojny – 1 września 1939
Ofiary ostrzału ludności cywilnej przez Luftwaffe

Kiedy w roku 1933 władzę w Niemczech przejął Hitler, zaczął łamać postanowienia traktatu pokojowego. 26 lutego 1935 kanclerz Rzeszy wydał rozkaz powołujący Luftwaffe do życia, a jej dowódcą został nazistowski działacz oraz były pilot Hermann Göring.

Dzięki zaangażowaniu dużych zasobów niemieckiej gospodarki, siły powietrzne zostały bardzo szybko odbudowane. Taktycy wojskowości opracowali nowe strategie walki powietrznej. Luftwaffe stało się pierwszą armią powietrzną zdolną do wspierania w walce oddziałów lądowych. Było to możliwe dzięki wykorzystaniu lotnictwa szturmowego. Dodatkowo generałowie niemieccy uznali, że siły powietrzne doskonale nadają się do zastraszania wroga poprzez przenoszenie ciężaru walk na dalekie zaplecze przemysłowe wroga (poprzez bombardowanie jego fabryk, węzłów komunikacyjnych, a także zastraszanie ludności cywilnej poprzez możliwość wykonywania nalotów na miasta).
Legion Kondor

Podczas wojny domowej w Hiszpanii nacjonalista gen. Franco uzyskał poparcie Hitlera. Niemcy wysłali sojusznikom do pomocy Legion Kondor. Od sierpnia 1936 roku rozpoczęto przerzucanie wojsk. W Hiszpanii służyło ponad 100 samolotów oraz 5000 żołnierzy, pod dowództwem Hugo Sperrle. Pierwszy raz wykorzystano Messerschmitta Bf 109 oraz Heinkel He 111. Niemcy doskonalili techniki wojny powietrznej.

26 kwietnia 1937 niemieckie bombowce dokonały zmasowanego nalotu na baskijskie miasto Guernica. Ogłoszono, że zginęło ponad 1000 osób, a 60% miasta legło w gruzach. Bombardowanie to wywołało oburzenie na świecie. Hiszpański malarz Pablo Picasso uwiecznił cierpienia ludności Guerniki w znanym obrazie o tym samym tytule.
Walki w Polsce i Francji

Jednak na wielką skalę Luftwaffe zaangażowana została dopiero podczas kampanii wrześniowej 1939. Piloci niemieccy niszczyli zgrupowania wojsk. Do tego ataki lotnicze na węzły komunikacyjne utrudniały przerzucanie żołnierzy oraz pełną mobilizację. Ważnym elementem techniki wojennej Luftwaffe, jako części tzw. „wojny totalnej”, było atakowanie ludności cywilnej oraz niszczenie miast. Operacją zapowiadającą późniejsze bombardowania było zbombardowanie Wielunia[1][2].

Mimo dużej przewagi ilościowej i technologicznej podczas kampanii wrześniowej Luftwaffe poniosło ciężkie straty sięgające blisko jednej czwartej swoich sił zaangażowanych w operację przeciwko Polsce. Wbrew obiegowym, opartym o propagandę III Rzeszy opiniom, sprzętowe straty Luftwaffe były wyższe niż straty polskiego lotnictwa w okresie operacji wrześniowej[3][4][5].

Swoją prawdziwą siłę Luftwaffe wykazała jednak dopiero podczas inwazji na Francję w roku 1940. Samoloty szturmowe stanowiły znaczne wsparcie dla oddziałów pancernych. Koordynacja pomiędzy różnymi rodzajami wojsk była bezprecedensowa w historii sztuki wojennej, dzięki czemu możliwe stało się pokonanie Francji w krótkim czasie.
Bitwa o Anglię

Jednak bitwa o Anglię zakończyła pasmo sukcesów Luftwaffe. Niemieckie siły lotnicze nie posiadały ciężkich bombowców dalekiego zasięgu, aby wygrać z Brytyjczykami. W Luftwaffe służyły głównie bombowce taktyczne – Junkers Ju 88, Heinkel He 111 oraz Dornier Do 17, które nie nadawały się do strategicznych bombardowań. Dodatkowo czynniki polityczne doprowadziły do niewłaściwego określenia celów. Przypadek sprawił, że niemieckie samoloty zbombardowały Londyn. Odwet brytyjski nad Berlinem sprawił, że Luftwaffe, zamiast niszczyć brytyjskie lotniska i fabryki samolotów, zaczęła mordować ludność cywilną podczas ogromnych nalotów dywanowych. Szacuje się, że na skutek nalotów Luftwaffe tylko na Londyn zginęło 35 tys. osób (50 tys. było rannych). W czasie tych nalotów, fabryki oraz lotniska brytyjskie dostały cenny czas na odbudowę. Siły RAF uzupełniły swój stan liczbowy i odparły ataki niemieckie. Mimo iż piloci Luftwaffe, tacy jak Werner Mölders osiągali bardzo wysokie liczby potwierdzonych zwycięstw, nie byli w stanie zwalczyć RAF-u, który mając przewagę nad własnym terytorium przy użyciu naziemnych stacji radarowych koordynował swoje działania. Poza tym myśliwce Luftwaffe miały ograniczony zasięg i nad terenem Wielkiej Brytanii mogły przebywać jedynie około 30 minut. We wrześniu 1940 Niemcy stopniowo wycofali się z przestrzeni powietrznej Wielkiej Brytanii i dalsze zmagania kontynuowali w formie sporadycznych nalotów oraz tzw. „wolnych polowań”.
Walki nad kanałem La Manche

W okresie od końca bitwy o Anglię do rozpoczęcia działań nad Europą zachodnią przez USAAF mówimy o tzw. walce o kanał, czyli o Kanalkampf. W okresie tym Niemcy odnosili duże sukcesy z racji wprowadzenia nowego typu myśliwca – Focke-Wulf Fw 190, który przewyższał myśliwce RAF pod względem prędkości poziomej, prędkości wznoszenia oraz siły uzbrojenia. Innym samolotem wprowadzonym do akcji przez Luftwaffe w tym okresie był Messerschmitt Bf 109 w nowej wersji F. W porównaniu z samolotami wersji E, była ona bardziej dopracowana aerodynamicznie, miała lepiej rozmieszczone uzbrojenie oraz była szybsza i zwrotniejsza.
Ostatnie lata wojny

Przewaga aliantów w produkcji lotniczej doprowadziła w kolejnych latach do poważnego uszczuplenia sił Luftwaffe. W 1944 roku niemieckie siły lotnicze utraciły panowanie w powietrzu. Mimo iż USAF tracił każdego miesiąca od 100 do 200 samolotów nad terenami III Rzeszy, alianci byli w stanie odrobić straty. Piloci niemieccy latający nawet kilka razy dziennie byli skrajnie wycieńczeni. Pomimo stale rosnącej produkcji (w samym 1944 roku wyprodukowano około 12.000 samych Messerschmittów Bf 109, oraz kilka tysięcy samolotów innych typów), Niemcy mieli coraz większe problemy z zaopatrzeniem w paliwo oraz nowych pilotów. Doprowadziło to pod koniec wojny do sytuacji, w której doświadczeni piloci wykonywali kilka lub kilkanaście lotów dziennie, a młodzi piloci ginęli w przeciągu kilku pierwszych misji.

Na froncie wschodnim lotnictwo niemieckie było znacznie mniej aktywne, niż w początkowym okresie wojny. Przewagę w powietrzu udawało się utrzymać lokalnie, jak np. nad powstańczą Warszawą. Samoloty radzieckie rozpoczęły patrole powietrzne dopiero w połowie września, więc przez większość powstania warszawskiego Luftwaffe mogła bezkarnie wspierać działania oddziałów walczących z oddziałami polskimi.

1 stycznia 1945 roku dowództwo Luftwaffe zdecydowało się na ostatnią, zmasowaną ofensywę lotniczą, operację „Bodenplatte”. Polegała ona na zmasowanym ataku samolotów myśliwskich i szturmowych na alianckie lotniska w Belgii i Holandii. Mimo zniszczenia kilkuset samolotów alianckich, Niemcy poniosły klęskę, tracąc wielu doświadczonych pilotów – na ironię – w dużej mierze poprzez ostrzał własnych jednostek obrony przeciwlotniczej.

Pod koniec wojny Luftwaffe wprowadziła do uzbrojenia wiele nowatorskich typów samolotów. Najbardziej znany jest pierwszy wprowadzony do służby odrzutowiec, Messerschmitt Me 262. Innymi były Arado Ar 234, Messerschmitt Me 163 czy Heinkel He 162. Nie były one jednak w stanie odwrócić sytuacji strategicznej Niemiec.
Obszary działania Luftwaffe Luftflotte 1 Luftflotte 2 Luftflotte 3 Luftflotte 4 Luftflotte 5 Luftflotte 6 Luftflotte Reich
1939 Niemcy Niemcy Niemcy Niemcy
1942 centralna Rosja Północna Afryka, Włoch, Grecja Francja, Holandia, Belgia południowa Rosja Norwegia, Finlandia Niemcy
1944 Bałtyk Północne Włochy Francja, Holandia, Belgia Węgry, Jugosławia, Rumunia, Bułgaria, Norwegia, Finlandia Środkowa Rosja Niemcy
1945 (styczeń) Litwa Północne Włochy Zachodnie Niemcy, Holandia, Węgry, Jugosławia, Norwegia, Prusy Wschodnie Niemcy
Luftwaffe-Experten

Inaczej niż w większości państw biorących udział w wojnie, Niemcy nie stosowali tytułu asa lotniczego (u aliantów miano asa otrzymywał pilot, który zestrzelił ponad 5 samolotów wroga) używali tytułu „Expert” przysługiwał on każdemu niemieckiemu pilotowi, który zestrzelił 10 samolotów wroga. Najbardziej znani to Erich Hartmann – 352 zestrzelenia (najwyższy wynik wszech czasów), Walter Nowotny – 258 zwycięstw (jako pierwszy w historii przekroczył liczbę zestrzeleń 250 samolotów nieprzyjaciela), Hans-Joachim Marseille – 158 zestrzeleń, gen. Adolf Galland – 104 zestrzelenia, Josef Priller – 101 zestrzeleń.
Struktura organizacyjna – II wojna światowa
Dowództwo – poziom strategiczny

Oberkommando der Luftwaffe;
Reichsluftfahrtministerium
Oberbefehlshaber der Luftwaffe (ObdL):
Reichsm Hermann Göring, 1 III 1935 – 23 IV 1945
GenFeldm Robert von Greim, 25 IV 1945 – 8 V 1945
Chef der Generalstabes der Luftwaffe:
Gen Walther Wever, 1 III 1935 – 3 VI 1936
Feldm. Albert Kesselring, 5 VI 1936 – 31 V 1937
GenOb Hans-Jürgen Stumpff, 1 VI 1937 – 31 I 1939
GenOb Hans Jeschonnek, 1 II 1939 – 19 VIII 1943
GenOb Günther Korten, 25 VIII 1943 – 22 VII 1944
Gen Werner Kreipe, 1 VIII 1944 – 28 X 1944
Gen Karl Koller, 12 XI 1944 – 8 V 1945
Chef der Luftwaffenführungsstabes:
Gen Bernhard Kühl, 1934 – wiosna 191936
Gen Wilhelm Mayer, wiosna 1936 – IV 1937
Gen Paul Deichmann (tymczasowo), IV 1937 – IX 1937
Gen Bernhard Kühl, IX 1937 – 28 II 1939
Gen Otto Hoffmann von Waldau, 1 III 1939 – 10 IV 1942
GenOb Hans Jeschonnek, 10 IV 1942 – połowa III 1943
Gen Rudolf Meister, połowa III 1943 – połowa X 1943
Gen Karl Koller, połowa X 1943 – połowa VIII 1944
Gen Eckhardt Christian, połowa VIII 1944 – 12 IV 1945
Gen Karl Heinz Schulz, 12 IV 1945 – 8 V 1945
Reichsminister der Luftfahrt:
Reichsm Hermann Göring, 30 I 1933 – IV 1945
Der Staatssekretär der Luftfahrt (rozwiązany VI 1944):
GenFeldm Erhard Milch, 22 II 1933 – 20 VI 1944
Der Generalinspekteur der Luftwaffe (rozwiązany I 1945):
GenFeldm Erhard Milch, 24 X 1938 – 7 I 1945
Der Generalluftzeugmeister (rozwiązany VI 1944):
GenOb Ernst Udet, 4 II 1938 – 17 XI 1941
GenFeldm Erhard Milch, 19 XI 1941 – 20 VI 1944
Der Chef der Luftwehr (w Reichsluftfahrtministerium):
GenOb Günther Rüdel, 1 I 1940 – XI 1942

Jednostki lotnicze

Poziom operacyjny:

Luftflotte – związek operacyjny o różnej strukturze organizacyjnej, złożony z kilku dywizji lub korpusów, operujący na określonym terenie w celu wykonania; podlegają jej jednostki lotnicze wyposażone we wszystkie rodzaje samolotów, baterie przeciwlotnicze, służby zaopatrzeniowe, sztab, administracja:
1 Flota Powietrzna Luftwaffe
2 Flota Powietrzna Luftwaffe
3 Flota Powietrzna Luftwaffe
4 Flota Powietrzna Luftwaffe
5 Flota Powietrzna Luftwaffe
6 Flota Powietrzna Luftwaffe
10 Flota Powietrzna Luftwaffe
Flota Powietrzna Rzeszy

Fliegerkorps – związek operacyjny wykonujący specjalne zadania; składa się zwykle z kilku Geschwader, a także niezależnych Staffel oraz Kampfgruppen:
I Korpus Lotniczy Luftwaffe
II Korpus Lotniczy Luftwaffe
III Korpus Lotniczy Luftwaffe
IV Korpus Lotniczy Luftwaffe
V Korpus Lotniczy Luftwaffe
VIII Korpus Lotniczy Luftwaffe
IX Korpus Lotniczy Luftwaffe
X Korpus Lotniczy Luftwaffe
XI Korpus Lotniczy Luftwaffe
XII Korpus Lotniczy Luftwaffe
XIII Korpus Lotniczy Luftwaffe
XIV Korpus Lotniczy Luftwaffe
Korpus Lotniczy Tunis
I Korpus Myśliwski Luftwaffe
II Korpus Myśliwski Luftwaffe

Fliegerführer – dowódca lotniczy, dowodzący jednostkami lotniczymi w miarę potrzeb taktycznych, np. Fliegerführer Atlantik, Fliegerführer Afrika itd.; podporządkowany Fliegerkorps albo Fliegerdivision; w jednostkach myśliwskich – Jagdfliegerführer (Jafü).

Poziom taktyczny:

Geschwader – samodzielny oddział taktyczny, składający się ze sztabu oraz 3 Gruppe (w czasie wojny niekiedy dodawano 4); dowódca posiadał tytuł Kommodore; jego sztab zwykle obejmował adiutanta, oficera operacyjnego, technicznego, medycznego, wywiadu, nawigacyjnego oraz odpowiedzialnego za łączność.

Gruppe – podstawowa jednostka taktyczna z punktu widzenia operacyjnego i administracyjnego, składająca się ze sztabu oraz 3 Staffel; dowódca posiadał tytuł Kommandeur; jego sztab zwykle obejmował adiutanta, oficera technicznego i medycznego; były oznaczane przy pomocy liczb rzymskich, np. 1 Gruppe 300 Jagdgeschwader – I./Jg 300.

Staffel – pododdział taktyczny, składający się z 12 samolotów; dowódca posiadał tytuł Staffelkapitän.

Schwarm – pododdział taktyczny w jednostkach myśliwskich, złożony z 4 samolotów, podzielonych na 2 Rotte (Formacja czterech palców).

Kette – pododdział taktyczny w jednostkach bombowców, złożony z 3 samolotów.

Jednostki naziemne

Jednostki strzelców spadochronowych:
1 Armia Spadochronowa
Korpus Spadochronowo-Pancerny Hermann Göring (Fallschirm-Panzer-Korps Hermann Göring)
I Korpus Spadochronowy
II Korpus Spadochronowy
Jednostki polowe:
I Korpus Polowy Luftwaffe
II Korpus Polowy Luftwaffe
III Korpus Polowy Luftwaffe
IV Korpus Polowy Luftwaffe
Jednostki artylerii przeciwlotniczej:
I Korpus Flak
II Korpus Flak
III Korpus Flak
IV Korpus Flak
V Korpus Flak
VI Korpus Flak
Korpus Flak do zadań specjalnych
Jednostki łączności – Luftnachrichtentruppen – zajmowały się oprócz łączności, także obsługą stacji radarowych (Flugmeldemessstellungen) oraz stacji naprowadzania samolotów – system nawigacyjny Y – (Jägerleitstellungen); najwyższą jednostką organizacyjną był pułk (regiment); funkcjonowały na 3 poziomach:
technicznym – badania, rozwój, produkcja wyposażenia radiolokacyjnego i radiowego;
administracyjnym – Luftgau;
operacyjnym – Luftnachrichten-Regiment przydzielano Jagdkorps, Jagddivision, Jagdfliegerführer, a Luftnachrichten-Abteilung – Nachtjagdraumführer
Jednostki zabezpieczenia
Jednostki saperów
Jednostki zaopatrzenia
Szkoły

Administracja i zaopatrzenie

Podstawową jednostką były okręgi lotnicze Luftgau, obejmujące początkowo terytorium Rzeszy, a potem również krajów okupowanych. Odpowiedzialne były za kwestie administracyjne, szkolenie, zaopatrzenie i obronę naziemną.
Wyposażenie (do 1945)
Myśliwce

Lekkie myśliwce

Focke-Wulf Fw 190 – 18 000
Focke-Wulf Ta 152 – 43
Heinkel He 162 – 320
Messerschmitt Bf 109 – 30 000
Messerschmitt Me 163 – 370
Bachem Ba 349 – 36

Ciężkie myśliwce

Heinkel He 219 – 300
Messerschmitt Bf 110 – 6000
Messerschmitt Me 210 – 90
Messerschmitt Me 262 – 1430
Messerschmitt Me 410 – 1200
Dornier Do 335 – 37

Bombowce

Bombowce nurkujące i samoloty szturmowe

Junkers Ju 87 – 6000
Henschel Hs 123 – 220
Henschel Hs 129 – 800

Średnie bombowce

Arado Ar 234 – 210
Dornier Do 17 – 2000
Dornier Do 215 – 105
Dornier Do 217 – 1730
Heinkel He 111 – 6000
Junkers Ju 86 – 40
Junkers Ju 88 – 15 000
Junkers Ju 188 – 1200
Junkers Ju 288

Ciężkie bombowce

Focke-Wulf Fw 200 – 200
Heinkel He 177 – 1169
Junkers Ju 390 – 3

Samoloty rozpoznawcze

Fieseler Fi 156 Storch
Arado Ar 234
Blohm & Voss Bv 141
Focke-Wulf Fw 189
Focke-Wulf Fw 200
Henschel Hs 126
Junkers Ju 86 P
Junkers Ju 90
Junkers Ju 290

Transportowce

Samoloty transportowe

Arado Ar 232
Focke-Wulf Fw 200
Gotha Go 244
Junkers Ju 52
Junkers Ju 90
Junkers Ju 252
Junkers Ju 352
Messerschmitt Me 323 Gigant
Siebel Si 204
Siebel Fh 104

Szybowce

DFS 230
Junkers Ju 322
Gotha Go 242
Messerschmitt Me 321 Gigant

Samoloty specjalne

Heinkel He 111Z

Samoloty szkolne i łącznikowe

Arado Ar 96
Fieseler Fi 156 Storch
Focke-Wulf Fw 44
Focke-Wulf Fw 56
Gotha Go 145
Messerschmitt Bf 108
Bücker Bü 181
Klemm Kl 35

Samoloty Kriegsmarine

Wodnosamoloty

Arado Ar 196
Blohm & Voss Ha 139
Heinkel He 60
Heinkel He 114
Heinkel He 115

Łodzie latające

Blohm & Voss Bv 138
Blohm & Voss Bv 222
Dornier Do 18
Dornier Do 24
Dornier Do 26

Samoloty bojowe

Arado Ar 96 T
Arado Ar 197
Fieseler Fi 167
Henschel Hs 123
Junkers Ju 87 C
Messerschmitt Bf 109 T

Śmigłowce

Flettner Fl 265
Flettner Fl 282
Focke-Wulf Fw 61
Focke-Achgelis Fa 223

Wiatrakowce

Flettner Fl 185
Focke-Achgelis Fa 330

Czasy powojenne

Początkowo okupowane Niemcy używały samolotów do transportu rannych. Oficjalnie Luftwaffe rozwiązano ze względu na demilitaryzację. Przed odtworzeniem Luftwaffe funkcję niemieckich sił powietrznych pełniły dywizjony lotnictwa państw okupujących. Po wojnie w NRD i RFN utworzono nowe siły powietrzne. Ich rozwój był głównie podporządkowany zimnej wojnie. Zachodnie siły powietrzne zostały powołane do życia w roku 1955. Niemcy z obu stron Muru Berlińskiego wykorzystywali samoloty zaprojektowane przez obie strony zimnej wojny. W 1989 roku Luftwaffe składało się z 12 skrzydeł myśliwsko-bombowych (JBG) z 9 eskadrami Tornado, 4 eskadrami F-4F i 6 eskadrami Alpha Jetów, dwóch skrzydeł myśliwskich (JG) z 4 eskadrami F-4F oraz dwóch skrzydeł rozpoznawczych (AG) z 4 eskadrami RF-4E. Oprócz nich w barwach dwóch skrzydeł Bundesmarine latały cztery eskadry Tornado. Chociaż F-104 Starfighters przestały pełnić służbę w 1987, ostatnie egzemplarze latały w celu uzyskania nalotów w okresie przejściowym. Do 1989 roku zdemobilizowano dwie jednostki uzbrojone uprzednio w pociski balistyczne MGM-31A Pershing I[6]. W latach 1991–1996 110 ze 175 samolotów F-4F Phantom II przeszło modernizację Improved Combat Efficency (ICE), skupiającą się na wymianie awioniki, montażu radaru Hughes AN/APG-65 i integracji z pociskami AIM-120 AMRAAM, ostatnie Phantomy pożegnano 29 czerwca 2013[7]. W 2011 Luftwaffe posiadały około 24 baterii przeciwlotniczych systemu MIM-104 Patriot. W 2012 i 2013 wycofano dwa z trzech batalionów, które eksploatowały ten system, pozostawiając 14 baterii.

Jedyną zbrojną akcją Luftwaffe po wojnie była przeprowadzona w roku 1999 operacja w Kosowie. Samoloty NATO bombardowały Serbię, a niemieckie maszyny zwiadu elektronicznego zapewniały im bezpieczeństwo. Mimo że siły Luftwaffe nikogo nie zabiły, użycie ich w konflikcie wywołało w RFN spore kontrowersje[potrzebny przypis].

W 2004 Luftwaffe odstąpiła Polsce 23 samoloty MiG-29 za symboliczne 1 € (za sztukę). Fizycznie przekazano tylko 22 sztuki, jedną pozostawiono w RFN jako pomnik. Były to ostatnie z samolotów tego typu, które zachowały się do tego czasu po armii byłej NRD.

W 2004 roku wprowadzony do służby został samolot Eurofighter Typhoon. Zamówiono ogółem 180 sztuk z czego pierwsze 44 otrzymano do 2006 roku, a kolejne 65 do 2010 i 2015. Ich zadaniem było zastąpienie samolotów F-4 Phantom II[8].

Odpowiedz
M-Flowers

M-Flowers

@Abdur.Raqeeb.al-Moradi przestań wypisywać bezsensowne żeczy na tym cudnym koncie

Odpowiedz
Moonesty

Moonesty

Odpowiedz

Heavy metal
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy gatunku muzyki. Zobacz też: inne znaczenia tego zwrotu.
Ten artykuł od 2010-10 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do wiarygodnych źródeł.
(Dodanie listy źródeł bibliograficznych lub linków zewnętrznych nie jest wystarczające).
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Heavy metal
Pochodzenie

blues rock, rock psychodeliczny, hard rock, rock progresywny
Czas i miejsce powstania

przełom lat 1960. i 1970., Wielka Brytania/Stany Zjednoczone
Instrumenty

gitara elektryczna,
gitara basowa, perkusja, instrumenty klawiszowe (okazjonalnie)
Największa popularność

ogólnoświatowa, szczyt popularności w Wielkiej Brytanii w 1980.
Podgatunki
avant-garde metal, black metal, death metal, doom metal, glam metal, gothic metal, groove metal, power metal, speed metal, stoner metal, metal symfoniczny, thrash metal, tradycyjny heavy metal, viking metal, metal techniczny, unblack metal, nu metal
Podgatunki powstałe z połączenia z innym stylem muzycznym
metal alternatywny, metal chrześcijański, crust punk, folk metal, funk metal, grunge, industrial metal, metalcore, metal neoklasyczny, nu metal, post-metal, metal progresywny, rap metal, sludge metal
Style regionalne
Australia – Bay Area – Brazylia − Wielka Brytania − Niemcy – Gotenburg Szwecja – USA
Inne tematy
moda, zespoły, umlaut, blast beat

Przykład utworu heavymetalowego
3:18
Problem z odtwarzaniem tego pliku? Zobacz strony pomocy.
Heavy metalowy zespół Iron Maiden – koncert w Paryżu (2008)

Heavy metal (potocznie metal) – pochodna muzyki rockowej[1][2] powstała na przełomie lat 60. i 70. XX wieku w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych[3]. Gatunek charakteryzują ciężkie i ostre brzmienia, przesterowane solówki gitarowe, dynamiczna sekcja rytmiczna i wielość technik wokalnych.
Spis treści

1 Wstęp
2 Charakterystyka
3 Tematyka tekstów
4 Wizerunek i moda
5 Subkultura
6 Etymologia
7 Historia
8 Zobacz też
9 Przypisy
10 Linki zewnętrzne

Wstęp

Protoplastą gatunku był hardrockowy zespół Black Sabbath, który odróżniał się od innych zespołów, takich jak Led Zeppelin czy Deep Purple, specyficznym „cięższym” brzmieniem utworów.

Judas Priest (druga połowa lat 70. XX wieku) jest przez wielu uznawany za pierwszy zespół heavy metalowy, podobnie jak zespół Motörhead, który postawił na szybkość i surowość brzmienia.

Na przełomie lat 70. i 80. popularność punk rocka zaczęła maleć, a heavy metal zaczął zyskiwać coraz większą popularność, w efekcie której powstała subkultura metalowców.

Na początku lat 80. XX wieku w Wielkiej Brytanii, po fali popularności punk rocka (późne lata 70.), miało miejsce zjawisko nazywane New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM). Charakterystyczne zespoły muzyczne tego okresu to np. Judas Priest, Tygers Of Pan Tang, Saxon, Tank, Holocaust, Raven, Battleaxe, Iron Maiden czy Jaguar. Zespoły te tworzyły muzykę bardziej dynamiczną i o agresywniejszym brzmieniu, niż zespoły hard rockowe z lat 70. między innymi, dlatego że czerpano inspirację z elementów punk rocka. Klasyczny heavy metal był bardzo popularny w pierwszej połowie lat 80. i rozprzestrzenił się na całą Europę, jednak nigdy nie zdobył dużej popularności w Stanach Zjednoczonych, gdzie w latach 1981-1983 powstawał bardziej komercyjny i złagodzony nurt – glam metal, reprezentowany przez między innymi Motley Crue i Twisted Sister, jednak ten nurt jeszcze „raczkował”, dokładnie w tym samym czasie początki miał też mocniejszy i surowszy speed metal w Wielkiej Brytanii za sprawą zespołu Venom, który wprowadził więcej elementów muzyki punk. Tą drogą podążały już 2 lata później zespoły takie jak Slayer, Metallica, Exciter czy Cross Fire, jednak wówczas dominował heavy metal i osiągał swój zenit pod względem ciężkości i żywiołowości.

W połowie lat 80. nadeszły zmiany: tradycyjny heavy metal zaczął stopniowo łagodnieć, część zespołów heavymetalowych zaczęła nagrywać lżejsze, bardziej komercyjne płyty, natomiast w USA triumfy święcił glam metal i jego podgatunek (reprezentowany między innymi przez Poison i Cinderella) zwany hair metal, zbliżony niemal do popowego standardu, jednak dokładnie w tym czasie ogromną popularność (zarówno w USA jak i w Europie np. w Niemczech) osiągnęła znacznie bardziej surowa i brutalna brzmieniowo odmiana metalu, reprezentowana przez „podziemne” grupy muzyczne. W głównym nurcie muzyki rozrywkowej znalazł się thrash metal, czyli jeszcze surowszy i agresywniejszy od speed metalu gatunek reprezentowany m.in. przez Metallikę, Megadeth, Slayera, Anthrax („Wielka Czwórka Amerykańskiego Thrash Metalu”), oraz „Wielka Trójka Niemieckiego Thrash Metalu” tj. Sodom, Destruction i Kreator. W tym okresie początki mają również inne takie odmiany metalu jak death metal, zapoczątkowany przez zespół Possessed, czy black metal, w którego powstanie miały duży wkład grupy Venom i Bathory. Od połowy lat 90. XX wieku zaczęły się wyłaniać inne popularne podgatunki takie, jak nu metal zawierający elementy grunge'u i hip hopu, czy metalcore łączący ekstremalny metal z punkiem.
Charakterystyka

Tradycyjnie z muzyką metalową kojarzone są głośne, przesterowane gitary, intensywna sekcja rytmiczna, wyraźne basy i mocny wokal. Encyklopedia muzyki PWN definiuje heavy metal jako muzykę charakteryzującą się znacznie szybszym rytmem niż w innych gatunkach rocka, bardziej dynamiczną sekcją instrumentalną i ostro brzmiącymi solówkami gitarowymi[2]. Jednak różne podgatunki zawierają, kładą nacisk lub omijają niektóre z tych elementów. Krytyk muzyczny gazety New York Times, Jon Pareles określił heavy metal jako ważny podgatunek muzyki rockowej, z mniejszym naciskiem na synkopę i elementy bluesowe, a większym na show i brutalną siłę[4]. Typowy zespół metalowy składa się z gitarzysty, basisty, perkusisty i wokalisty (który często gra również na gitarze rytmicznej lub innym instrumencie z wyżej wymienionych). Niektóre zespoły wykorzystują również instrumenty klawiszowe i syntezatory[5].

Gitara elektryczna i moc generowana przez wzmocnienie i przesterowanie dźwięku, jest historycznie kluczowym elementem heavy metalu[6]. Główna rola gitary niejako koliduje z tradycyjnie główną rolą wokalisty, co wywołuje swego rodzaju muzyczne napięcie między nimi i rywalizację o dominującą rolę w zespole[5]. Heavy metal „wymaga podporządkowania wokalu” ogólnemu brzmieniu zespołu. Pewnym odbiciem korzeni metalu w kontrkulturze lat 60. XX wieku jest wymóg „wyrażenia emocji i zaangażowania” jako wyrazu autentyczności[7]. Krytyk Simon Frith stwierdził, że „brzmienie głosu” jest istotniejsze od samego tekstu utworu[8]. Brzmienie wokalu jest różne dla różnych wykonawców – od wielooktawowego, operowego śpiewu Roba Halforda z Judas Priest, czy Bruce’a Dickinsona z Iron Maiden, przez surowy styl Lemmy’ego Kilmistera z Motörhead i Jamesa Hetfielda z zespołu Metallica, aż do growlu używanego przez wokalistów death metalowych, czy nawet wrzasków w black metalu.

Kluczowym elementem metalowego brzmienia jest również gitara basowa i jej współbrzmienie z gitarą prowadzącą. To właśnie niskie dźwięki generowane przez gitarę basową decydują o „ciężkim brzmieniu” muzyki metalowej[9]. Linia melodyczna gitary basowej może być również bardzo rozbudowana. W muzyce niektórych zespołów bas uzyskał wręcz rolę przewodnią, a za popularyzatora takiego podejścia uważa się Cliffa Burtona, basistę zespołu Metallica[10].

Najważniejszą rolą perkusji jest „nadawanie tempa, mocy i precyzji”[11]. Od perkusisty metalowego „wymaga się olbrzymiej fizycznej wytrzymałości”, „szybkości, koordynacji ruchowej i zręczności” niezbędnej do wykonania złożonych układów rytmicznych, często występujących w muzyce metalowej[12]. Jedną z charakterystycznych dla metalu technik jest tzw. „cymbal choke”, polegający na uderzaniu talerza perkusyjnego i natychmiastowym wyciszaniu drugą ręką, lub rzadziej, tą samą ręką. Zestaw perkusyjny używany przez perkusistów metalowych składa się zazwyczaj z większej ilości elementów od tych, których używają perkusiści zespołów grających inne odmiany muzyki rockowej[9].

Socjolog Deena Weinstein uważa, że w występach na żywo kluczową rolę odgrywa „szturm dźwięków”[6]. Z kolei psycholog Jeffrey Arnett określa koncerty heavymetalowe jako „zmysłowe odpowiedniki wojny”[13]. Weinstein stawia tezę, że tak jak najważniejszym elementem muzyki pop jest melodia, czy rytm w muzyce house, dla metalu najważniejsze są potężne dźwięki, tembr i głośność. Weinstein uważa, że wysoka głośność ma „wessać słuchacza do wnętrza dźwięku” i zapewnić „zastrzyk młodzieńczej witalności”[6].
Tematyka tekstów

Tematyka tekstów Black Sabbath i wielu grup zainspirowanych ich muzyką skoncentrowała się „na ponurej i depresyjnej tematyce w stopniu niespotykanym dotąd w jakimkolwiek gatunku muzyki popularnej”, twierdzą David Hatch i Stephen Millward[14]. Jako przykład podają album Black Sabbath z 1970 roku – Paranoid, w którym „znaleźć można odniesienia do osobistych traum (tytułowy „Paranoid” i „Fairies Wear Boots”), ale również szerszą tematykę, np. w utworach „War Pigs” czy „Hand of Doom”. W późniejszych utworach odnaleźć można temat katastrofy nuklearnej, np. w utworach „2 Minutes to Midnight” Iron Maiden, „Killer of Giants” Ozzy’ego Osbourne’a, „Polaris” zespołu Megadeth, czy „Fight Fire With Fire” zespołu Metallica. Śmierć jest jednym z najczęściej występujących motywów w tekstach utworów metalowych, łączący muzykę zespołów znacząco się od siebie różniących, jak np. Slayer i W.A.S.P.

Jako że korzeni metalu należy szukać w muzyce bluesowej, ważnym tematem tekstów jest również seks – począwszy od subtelnych tekstów Led Zeppelin, aż po bardzo wyraźne odniesienia w utworach zespołów glam i nu metalowych[15]. Tragedia romantyczna to standardowy temat gothic i doom metalu, w nu metalu przeplatany dodatkowo tematem młodzieńczych lęków. Utwory heavymetalowe często zawierają dziwaczne, inspirowane fantastyką teksty, nadające im senną, surrealistyczną jakość. Dla przykładu utwory Iron Maiden często inspirowane były mitologią, literaturą i poezją. Tematyka tekstów Led Zeppelin często obraca się wokół Władcy Pierścieni, mitologii i folkloru różnych krajów. Podobną tematykę znajdziemy w utworach Black Sabbath, Megadeth czy Judas Priest. Od lat 80. XX wieku, wraz z pojawieniem się i wzrostem popularności thrash metalu, w utworach coraz częściej pojawia się tematyka socjopolityczna (utwory …And Justice for All zespołu Metallica, lub Peace Sells Megadeth). Natomiast podgatunki takie jak melodic death metal, metal progresywny czy black metal, często zawierają motywy filozoficzne.

Warstwa tematyczna utworów heavymetalowych od dawna była celem krytyki. „Treść utworów heavymetalowych jest prosta i na dobrą sprawę uniwersalna. Przy wszystkich pomrukach, jękach i słabych literacko tekstach, treść sprowadza się do imprezy bez ograniczeń.”[4] twierdzi Jon Pareles. Krytycy często określali teksty jako niedojrzałe i banalne, inni krytykowali rzekome nakłanianie do mizoginii i okultyzmu. W latach 80. XX wieku organizacja Parents Music Resource Center zwróciła się do Kongresu USA, w sprawie uregulowania rynku muzyki popularnej, ze względu na niepoprawne politycznie treści występujące w utworach, zwłaszcza heavymetalowych. W 1990 roku Judas Priest został pozwany przez rodziców dwojga młodych ludzi, którzy zastrzelili się pod wpływem słów „do it” (zrób to) przekazywanych rzekomo podprogowo w jednym z utworów. Sprawa przyciągnęła uwagę mediów, lecz została umorzona[16].
Wizerunek i moda
Kiss na koncercie w 2004 roku, muzycy noszą charakterystyczny makijaż

Podobnie, jak w przypadku innych gatunków muzyki popularnej, tak i w heavy metalu wizerunek odgrywa ważną rolę. Oprócz samej warstwy dźwiękowej i tekstowej, wizerunek wyrażany jest poprzez okładki albumów, loga zespołów, scenografię koncertów i teledysków[17]. Niektórzy wykonawcy (np.: Kiss, Alice Cooper, Lordi, Rammstein i GWAR) stali się znani z szokujących występów scenicznych.

Najlepiej rozpoznawalnym elementem mody metalowej stały się długie, „spływające po plecach” włosy[18]. Pierwotnie zaadaptowane z subkultury hipisowskiej, w latach 80. i 90. XX wieku, włosy stały się „symbolem nienawiści, lęku i rozczarowania pokolenia, które najwyraźniej nie mogło znaleźć swojego miejsca”. Długie włosy miały dać społeczności metalowców „siłę, której potrzebowali do walki z… niczym sprecyzowanym.”[19]

Na klasyczne „umundurowanie” fana muzyki metalowej składają się „niebieskie dżinsy, czarne podkoszulki, wysokie buty i kurtki dżinsowe lub z czarnej skóry, powszechną „praktyką” w latach 80. wśród fanów heavy i thrash metalu było noszenie przerobionych na kamizelki (z obciętymi rękawami) kurtek dżinsowych, na kurtkach skórzanych. Podkoszulki często ozdobione są symbolami lub logami ulubionych zespołów.”[20] Fani przyswoili takie elementy stroju jak łańcuchy, metalowe ćwieki, czaszki itp. W latach 80. XX wieku elementy mody heavymetalowej zaczerpywano z wielu źródeł, poczynając od muzyki punkowej i gotyckiej na horrorach skończywszy[21]. Wielu wykonawców „wzmacniało” swój wizerunek sceniczny stosując instrumenty o nietypowych rozmiarach i o jaskrawych kolorach. Strój i wizerunek stał się szczególnie ważnym elementem dla zespołów z epoki glam metalu. Wykonawcy nosili długie, farbowane, tapirowane lub lakierowane włosy (stąd też inna nazwa nurtu – hair metal) i stosowali szminki i cienie do oczu. Krzykliwy strój, np: bluzy lub kamizelki w panterkę i obcisłe skórzane spodnie, oraz biżuteria również stały się rozpoznawalnym elementem wyglądu[22]. Pod koniec lat 80., w japońskim środowisku visual kei, do którego należały również zespoły nie grające muzyki metalowej, pojawiła się moda zapoczątkowana przez grupę X Japan na rozbudowane stroje, fryzury i makijaż[23].
Subkultura

Osobny artykuł: Metalowcy.

Deena Weinstein przekonuje, że heavy metal zdeklasował pozostałe podgatunki muzyki rockowej głównie dzięki powstaniu silnej, zamkniętej, silnie męskiej subkultury[24]. Jednak, pomimo że trzonem grupy fanów są młodzi biali mężczyźni z klasy robotniczej, grupa „toleruje przedstawicieli innych grup społecznych, jeśli podporządkują się wymaganiom odnośnie stroju, wyglądu i zachowania.”[25] Identyfikacja z subkulturą podkreślana jest nie tylko poprzez wspólne uczęszczanie na koncerty czy wspólne elementy stroju, ale też udzielanie się w czasopismach poświęconych muzyce metalowej, czy – szczególnie ostatnio – na stronach internetowych[26].

Scena metalowa określana jest jako „subkultura wyobcowania”, posiadająca własny kod autentyczności[27]. Kodeks nakłada pewne obowiązki na wykonawcach: muszą być w pełni oddani muzyce, którą tworzą i lojalni względem fanów, oraz powinni okazywać brak zainteresowania popularnością w mediach głównego nurtu – nie mogą „się sprzedać”[28]. Od fanów kodeks wymaga „postawy opozycyjnej względem ustalonych autorytetów i odrębności od reszty społeczeństwa”[29]. Filmowiec i muzyk Rob Zombie zauważa, że „większość fanów obecnych na moich koncertach, to ludzie pełni wyobraźni i energii, z którą nie mają co zrobić”, a muzykę metalową określa jako „tworzoną przez outsiderów, dla outsiderów. Nikt nie chce być dziwakiem. Po prostu się nim stajesz, a dzięki metalowi wszyscy dziwacy zbierają się w jednym miejscu.”[30] Badacze muzyki metalowej zauważyli tendencję do klasyfikowania i odrzucenia pewnych wykonawców, ale i innych fanów jako „pozerów”, „którzy pretendują do miana metalowców, ale brakuje im autentyczności i szczerości.”[27][31]
Etymologia

Termin „heavy metal” używany jest w dwóch znaczeniach:

jako ogólna nazwa całego szeregu stylów muzycznych, wywodzących się z heavy metalu; w tym znaczeniu używana jest również ogólna nazwa metal
oraz jako określenie muzyki granej przez zespoły metalowe w latach 70. i 80. XX wieku; w tym znaczeniu używana jest również nazwa classic metal.

Niejasne jest pochodzenie nazwy heavy metal – istnieje tu kilka wersji. Według jednej z nich pierwszy raz użyto jej w artykule opublikowanym w 1967 roku w piśmie „Rolling Stone” na temat muzyki Jimiego Hendriksa, w którym autor opisywał brzmienie gitarzysty jako (…) heavy metal falling from the sky[32]. Inne źródła odnoszą do opowiadania Williama S. Burroughsa „The Heavy Metal Kid”. Wreszcie inni skłonni są wywodzić termin z tekstu piosenki grupy Steppenwolf „Born to Be Wild” (z filmu „Easy Rider”), w którym pojawia się fraza heavy metal thunder, w odniesieniu do dźwięku pędzących motocykli. Należy tutaj nadmienić, że w slangu motocyklistów amerykańskich „heavy metal” jest określeniem na charakterystyczny dźwięk pracy dwucylindrowego silnika motocykla Harley-Davidson. Istotne jest w tym zestawieniu słowo heavy. Nawiązanie do metalu ciężkiego ukryte jest też w nazwie jednego z zespołów, z którego gatunek się wywodzi – Led Zeppelin (Pierwsza nazwa Lead Zeppelin – Ołowiany Sterowiec). Pomysł zmiany nazwy grupy The New Yardbirds na Led Zeppelin powstał po uwadze Keitha Moona z The Who, w której muzykę zespołu określił on jako go over like a lead balloon – „przepływa nad nami jak ołowiany balon” (zeppelin to sterowiec).

Bez względu na źródła nazwy, już w połowie lat siedemdziesiątych termin heavy metal był powszechnie używany na określenie najcięższego gatunku hard rocka, choć sam styl daleki był wtedy jeszcze od homogeniczności.
Historia

Pierwszą grupą grającą muzykę heavy metal w jej rozwiniętym już kształcie, był Judas Priest. W swej symbolice odnosił się raczej do Black Sabbath niż Led Zeppelin czy Deep Purple, rozciągając jej granice do ekstremum. Podstawowymi cechami tej muzyki była ostra i dudniąca praca sekcji rytmicznej, dominacja mocno przesterowanej, ostro grającej gitary elektrycznej (u niektórych grup duetu gitar elektrycznych, u Iron Maiden nawet tria). Największą różnorodność można zaobserwować w rodzaju śpiewu. Wokaliści zaadaptowali wiele różnych stylów – od gardłowego, bardzo szorstkiego śpiewu (Bona Scotta i Briana Johnsona z AC/DC), przez growl, aż do śpiewu czystym falsetem (Mercyful Fate, Stratovarius). Do najbardziej znanych grup heavymetalowych tego okresu należały Iron Maiden, AC/DC, Kiss, Judas Priest, Motörhead, Saxon, Blue Öyster Cult, czy Nazareth.

Początek lat 80. XX wieku był okresem wzmożonej popularności, a jednocześnie wyraźnych jego przemian. Muzyka heavymetalowa, będąca ciągle alternatywnym gatunkiem rocka, zaczyna dominować w radiu i rodzącej się wtedy telewizji muzycznej. Miało to olbrzymi wpływ na zarówno wizualną stronę muzyki, jak i samo jej brzmienie. Początkowo muzyka była ostra i agresywna, w pierwszej połowie dekady osiągnęła surowość znacznie większą niż w poprzedniej dekadzie za sprawą takich zespołów jak Iron Maiden, Saxon, Tank, Raven, Holocaust, Tygers Of Pan Tang czy Battleaxe, jednak w połowie lat 80. nastąpiło stopniowe łagodzenie jej brzmienia. Popularność zyskują takie grupy, jak Europe, Def Leppard, Van Halen, Scorpions, oraz te zbliżające heavy metal niemal do popowego standardu, jak Bon Jovi, Poison. Do muzyki wprowadzono chórki, instrumenty klawiszowe, a do scenicznej praktyki choreografię, fantazyjne stroje i makijaż. Styl ten w literaturze angielskiej zwany hair metal lub big hair metal, ze względu na wielkie tapirowane fryzury noszone przez muzyków, zapewne doprowadziłby do ostatecznego wtopienia się gatunku w główny nurt rocka, gdyby nie pojawienie się grup, należących do nurtów thrash i death metal, co miało miejsce w tym samym czasie. Formacje te spotęgowały surowość heavy metalu, wprowadzając wpływy muzyki punk. Za tymi zespołami poszedł cały legion innych grup rockowych, czyniąc heavy metal, coraz częściej nazywany po prostu metalem, jednym z najpopularniejszych i najbardziej żywotnych kierunków we współczesnym rocku. Z czasem też wykształciła się mnogość podgatunków i stylów metalowych, często łączonych z innymi gatunkami muzycznymi (nu metal, hard core, industrial metal).

Heavy metal to nie tylko gatunek muzyczny, lecz także szeroki nurt we współczesnej kulturze masowej. Gatunek w swej sferze tekstowej odnosił się do modnej fantastyki naukowej, fantasmagorii i humoreski opartej na czarnym humorze. Nie stronił też od poruszania treści religijnych, antyreligijnych, czy satanistycznych. Także niektóre grupy metalowe zaadaptowały w swych tekstach skrajne, neonazistowskie i szowinistyczne treści. Muzyka heavy metal była grana niemal wyłącznie przez białych muzyków, więc często kojarzono ją z pewną formą kulturowego rasizmu. Choć satanizm, rasizm i neonazizm stanowiły niewielki margines tego szerokiego nurtu, wielu zaczęło traktować całą muzykę metalową jako skrajny i schyłkowy gatunek muzyki popularnej. Innym aspektem heavy metalu była jego tajemniczość i surowość, nieodparcie kojarzące się z gotykiem.

Rozpatrywanie muzyki metalowej w kategoriach tradycyjnej estetyki jest bardzo trudne i zwodnicze. Twórcy metalowi, poza wczesnym okresem i czasem hair metal, nie dbali o piękno swej muzyki, przynajmniej w szeroko przyjętym tego słowa znaczeniu. Bardziej interesującym było dla nich wytworzenie odpowiedniego nastroju, zgodność ze standardem i wykonawcza precyzja. Specyfika metalu, a zwłaszcza ekstremalnych jego odmian, powoduje wiele nieporozumień. Zarówno muzykom jak i ich fanom często przypisywany jest satanizm, przy czym zwykle oskarżenia takie wynikają ze stereotypów istniejących w społeczeństwie a nie z analizy twórczości zespołu.

W okresie największej popularności gatunku rynek muzyczny został zdominowany przez trzy nurty – popową nową falę, rock głównego nurtu i sam heavy metal. Właśnie te dwa ostatnie gatunki sobie przeciwstawiono. Główny nurt reprezentowany przez takie grupy i artystów, jak Dire Straits, Sting czy U2, uznano za tzw. inteligentny rock, gdy metalowi nadano miano prymitywnego rocka. Podział taki był bardzo kontrowersyjny, gdyż w swej muzycznej treści heavy metal często był dużo bardziej złożony niż inteligentny rock. W muzyce tej łatwo jest odnaleźć wpływy muzyki poważnej, zwłaszcza baroku. Czołowi muzycy metalowi, głównie gitarzyści, przyznawali się do czerpania motywów z Bacha lub Paganiniego, czasem dosłownie, jak użycie przez Accept fragmentu „Dla Elizy” Beethovena w utworze „Metal Heart”. Wiele aranżacji metalowych solówek gitarowych do złudzenia przypomina barokowe aranżacje smyczkowe. Instrumentaliści metalowi często też posiadali znakomite umiejętności techniczne, daleko wyprzedzając muzyków grających inne gatunki rocka czy popu. Z drugiej strony jednak subtelności te były niedostrzegalne dla przeciętnego odbiorcy, który słuchał tej muzyki dla tzw. czadu lub zadymy.

W latach 90. XX wieku heavy metal ciągle był jednym z dominujących gatunków rocka. Jego popularność spowodowała także to, że inne gatunki i style rocka przejęły pewne cechy muzyki metalowej, głównie agresywność i dynamikę.
Zobacz też

heavymetalowy umlaut
Encyclopaedia Metallum

Przypisy

Du Noyer (2003), p. 96; Weinstein (2000), pp. 11–13.
HEAVY METAL, „Encyklopedia muzyki PWN”, RMF Classic [dostęp 2016-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-08].
Deena Weinstein: Heavy Metal: The Music and Its Culture. Da Capo Press, 2000, s. 14, 118.
Pareles, Jon. "Heavy Metal, Weighty Words" The New York Times, July 10, 1988. Retrieved on November 14, 2007.[martwy link]
Weinstein (2000), p. 25
Weinstein (2000), p. 23
Weinstein (2000), p. 26
Cited in Weinstein (2000), p. 26
Weinstein (2000), p. 24
"Cliff Burton's Legendary Career: The King of Metal Bass" Bass Player, February 2005. Retrieved on November 13, 2007.
Dawson, Michael. "Chris Adler: More Than Meets The Eye" Modern Drummer Online. Retrieved on November 13, 2007.
Berry and Gianni (2003), p. 85
Arnett (1996), p. 14
David Hatch, Stephen Millward: From blues to rock: an analytical history of pop music. s. 167.
Weinstein (1991), p. 36
See, e.g., Ewing and McCann (2006), pp. 104–113
Weinstein (2000), p. 27
Weinstein (2000), p. 129
Rahman, Nader. "Hair Today Gone Tomorrow". Star Weekend Magazine, July 28, 2006. Retrieved on November 20, 2007.
Weinstein (2000), p. 127
Tomáš Pospiszyl: Umelec international. styczeń 2001. [dostęp 2015-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-03)].
Thompson (2007), p. 135; Blush, Steven. "American Hair Metal—Excerpts: Selected Images and Quotes". FeralHouse.com. Retrieved on November 25, 2007.
Strauss, Neil: The Pop Life: End of a Life, End of an Era. W: The New York Times [on-line]. 1998-06-18. [dostęp 2008-05-09].
Weinstein, pp. 103, 7, 8, 104
Weinstein, pp. 102, 112
Weinstein, pp. 181, 207, 294
„Three profiles of heavy metal fans: A taste for sensation and a subculture of alienation.” In Journal Qualitative Sociology. Publisher Springer Netherlands. ISSN 0162-0436 (Print) 1573–7837 (Online). Volume 16, Number 4 / December 1993. Pages 423–443
Weinstein, pp. 46, 60, 154, 273
Weinstein, pp. 166
Dunn, „Metal: A Headbanger’s Journey” B000EGEJIY (2006)
Arnett, Jeffrey Jensen (1996). Metalheads: Heavy Metal Music and Adolescent

Nicholas E. Tawa: Supremely American: popular song in the 20th century : styles and singers and what they said about America. Lanham, Md: Scarecrow Press, 2005. ISBN 0-8108-5295-0. (ang.)

Linki zewnętrzne
Informacje w projektach siostrzanych
Commons-logo.svg Multimedia w Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg Cytaty w Wikicytatach
WiktionaryPl nodesc.svg Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Heavy Metal w DMOZ

pde

Heavy metal

pde

Pojęcia związane z muzyką rockową
Kontrola autorytatywna (gatunek muzyczny):

LCCN: sh85059850NDL: 01135912BnF: 124869430BNCF: 41744NKC: ph224347J9U: 987007555655205171

Encyklopedia internetowa:

Britannica: art/heavy-metal-music Treccani: heavy-metal Nacionālā enciklopēdija: 20986 Store norske leksikon: heavy_metal

Kategoria:

Heavy metal

Menu nawigacyjne

Nie jesteś zalogowany
Dyskusja
Edycje
Utwórz konto
Zaloguj się

Artykuł
Dyskusja

Czytaj
Oczekuje na przejrzenie
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Historia i autorzy

Szukaj

Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)

Dla czytelników

O Wikipedii
Zgłoś błąd
Kontakt
Wspomóż Wikipedię

Dla wikipedystów

Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany

Narzędzia

Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Strony specjalne
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytowanie tego artykułu
Element Wikidanych
Zaproponuj do mediów społecznościowych

Drukuj lub eksportuj

Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku

W innych projektach

Wikimedia Commons

W innych językach

Afrikaans
Alemannisch
العربية
Aragonés
Asturianu
Azərbaycanca
বাংলা
Bân-lâm-gú
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
Boarisch
Bosanski
Brezhoneg
Català
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Eesti
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Español
Esperanto
Estremeñu
Euskara
فارسی
Føroyskt
Français
Furlan
Gaeilge
Gàidhlig
Galego
贛語
한국어
Հայերեն
Hrvatski
Ido
Bahasa Indonesia
Interlingua
Íslenska
Italiano
עברית
Jawa
ქართული
Kurdî
Latina
Latviešu
Lëtzebuergesch
Lietuvių
Limburgs
Magyar
Македонски
მარგალური
مازِرونی
Bahasa Melayu
Монгол
မြန်မာဘာသာ
Nederlands
Nedersaksies
नेपाल भाषा
日本語
Norsk bokmål
Norsk nynorsk
Occitan
Oʻzbekcha/ўзбекча
Picard
Português
Română
Runa Simi
Русский
Sardu
Scots
Shqip
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Ślůnski
کوردی
Српски / srpski
Srpskohrvatski / српскохрватски
Suomi
Svenska
தமிழ்
ไทย
Türkçe
Українська
Vèneto
Tiếng Việt
Võro
Walon
West-Vlams
吴语
粵語
Žemaitėška
中文

Edytuj linki

Tę stronę ostatnio edytowano 22 cze 2022, 17:50.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Wersja mobilna
Dla deweloperów
Statystyki
Komunikat na temat ciasteczek

Odpowiedz