lip 2022
różn.hist. Thomas Delaney‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:08 +28‎ ‎Jakubk37 dyskusja edycje‎ Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
różn.hist. N Dyskusja wikipedysty:Jacob Hoker‎ 13:07 +1438‎ ‎AramilFeraxa dyskusja edycje‎ (→‎Legion Polski w Ukrainie: nowa sekcja) Znacznik: Przeniesienie do brudnopisu
różn.hist. Wikipedysta:Jacob Hoker/Legion Polski w Ukrainie‎ 13:07 +3‎ ‎AramilFeraxa dyskusja edycje‎ (Usunięto kategorie z brudnopisu.) Znacznik: Przeniesienie do brudnopisu
różn.hist. Legion Polski w Ukrainie‎ 13:07 +112‎ ‎AramilFeraxa dyskusja edycje‎ (Oznaczono przekierowanie po przenosinach jako do skasowania) Znaczniki: Przeniesienie do brudnopisu Usunięto przekierowanie
Rejestr przeniesień 13:07 AramilFeraxa dyskusja edycje przeniósł stronę Legion Polski w Ukrainie do Wikipedysta:Jacob Hoker/Legion Polski w Ukrainie ‎(Artykuł należy dopracować) Znacznik: Przeniesienie do brudnopisu
różn.hist. m Wiktor Alojzy Jakubowski‎ 13:07 +158‎ ‎Oldpolihistor dyskusja edycje‎ (źródła/przypisy) Znacznik: VisualEditor
różn.hist. Wikipedysta:Braniewiak/brudnopis‎ 13:07 +3368‎ ‎Braniewiak dyskusja edycje‎ (brudnopis) Znacznik: VisualEditor
różn.hist. m Viaplay Group‎ 13:07 +210‎ ‎Ts123321 dyskusja edycje‎ (źródła/przypisy) Znacznik: VisualEditor: przełączono
różn.hist. Katarzyna Kubisiowska‎ 13:07 +1906‎ ‎Francesco 13 dyskusja edycje‎ (drobne merytoryczne)
różn.hist. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna‎ 13:06 +501‎ ‎LKR23 dyskusja edycje‎ Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
różn.hist. m Miro Bilan‎ 13:06 +60‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (→‎Linki zewnętrzne: szablon)
Rejestr przeniesień 13:06 JanPawel2025 dyskusja edycje przeniósł stronę Dyskusja:Wojna we wschodniej Ukrainie do Dyskusja:Wojna we wschodniej Ukrainie (2014-2022) ‎(koniec wojny)
Rejestr zabezpieczeń 13:06 JanPawel2025 dyskusja edycje przeniósł ustawienia zabezpieczeń z Wojna we wschodniej Ukrainie do Wojna we wschodniej Ukrainie (2014-2022) ‎(stronę Wojna we wschodniej Ukrainie przeniósł do Wojna we wschodniej Ukrainie (2014-2022): koniec wojny)
Rejestr przeniesień 13:06 JanPawel2025 dyskusja edycje przeniósł stronę Wojna we wschodniej Ukrainie do Wojna we wschodniej Ukrainie (2014-2022) ‎(koniec wojny)
różn.hist. m Liga Narodów w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2022‎ 13:06 +23‎ ‎Andrzej94 dyskusja edycje‎ (→‎Grupa 5: wynik #CANARG)
różn.hist. m Željko Šakić‎ 13:06 +60‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (→‎Linki zewnętrzne: szablon)
różn.hist. Dyskusja wikipedysty:Mateuszgdynia‎ 13:06 +249‎ ‎Runab dyskusja edycje‎ (Strona Most Zachodni w Toruniu została zgłoszona do usunięcia) Znacznik: AjaxQuickDelete
różn.hist. Wikipedia:Poczekalnia/artykuły‎ 13:06 +71‎ ‎Runab dyskusja edycje‎ (Dodano Wikipedia:Poczekalnia/artykuły/2022:07:05:Most Zachodni w Toruniu) Znacznik: AjaxQuickDelete
różn.hist. Most Zachodni w Toruniu‎ 13:06 +61‎ ‎Runab dyskusja edycje‎ (Zgłoszono do usunięcia) Znacznik: AjaxQuickDelete
różn.hist. m Rakowice (Kraków)‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:06 +55‎ ‎Matthew Yeast dyskusja edycje‎ (→‎Obiekty i instytucje usytuowane w Rakowicach) Znacznik: VisualEditor
różn.hist. N Wikipedia:Poczekalnia/artykuły/2022:07:05:Most Zachodni w Toruniu‎ 13:06 +1199‎ ‎Runab dyskusja edycje‎ (Nowe zgłoszenie do usunięcia) Znacznik: AjaxQuickDelete
różn.hist. m Filip Krušlin‎ 13:06 +60‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (→‎Linki zewnętrzne: szablon)
różn.hist. Wojciech Wrzesiński‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:06 +928‎ ‎2a02:a31d:8207:5200:39ed:47ec:f539:341a dyskusja‎ (infobox)
różn.hist. N Mina Murray‎ 13:05 +22‎ ‎Andrzei111 dyskusja edycje‎ (Przekierowanie do Mina Harker) Znacznik: Nowe przekierowanie
różn.hist. m Wikiprojekt:Tygodnie tematyczne/Tydzień Artykułu Chorwackiego III‎ 13:05 +85‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (→‎Szablony: akt.)
różn.hist. Viaplay Group‎ 13:05 +37‎ ‎Ts123321 dyskusja edycje‎ (Drobne)
różn.hist. Kołobrzeg‎ 13:05 −278‎ ‎Stok dyskusja edycje‎ (Wycofano ostatnią zmianę treści (wprowadzoną przez Zaqwsx2021) Wikipedia nie jest katalogiem linków do kamer) Znacznik: Ręczne wycofanie zmian
różn.hist. m Rakowice (Kraków)‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:04 +391‎ ‎Matthew Yeast dyskusja edycje‎ (→‎Historia: drobne merytoryczne) Znacznik: VisualEditor
różn.hist. Paweł Taranczewski‎ 13:04 +1‎ ‎Pbk dyskusja edycje‎ (→‎Życiorys: lit.)
różn.hist. Konstytucja 3 maja‎ 13:04 −33‎ ‎KoverasLupus dyskusja edycje‎ (→‎Linki zewnętrzne: zbędna kat. nadrzędna)
różn.hist. N Dyskusja szablonu:Reprezentacja Chorwacji w koszykówce na ME U-20 w 2008‎ 13:04 +133‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (szablony)
różn.hist. Wikipedystka:Wstęga pól/brudnopis‎ 13:04 +149‎ ‎Wstęga pól dyskusja edycje‎ (wikizacja) Znacznik: VisualEditor
różn.hist. Kategoria:Konstytucja 3 maja‎ 13:04 +33‎ ‎KoverasLupus dyskusja edycje‎ (kat.)
Rejestr przeniesień 13:04 Ts123321 dyskusja edycje przeniósł stronę Paramount Streaming na CBS Interactive w miejsce przekierowania ‎(Treść hasla wymaga aktualizacji i poszerzenia)
Rejestr usunięć 13:04 Ts123321 dyskusja edycje usunął przekierowanie CBS Interactive poprzez nadpisanie ‎(Usunięto, by zrobić miejsce dla przenoszonej strony „Paramount Streaming”)
różn.hist. Wikipedia:Poczekalnia/artykuły/2022:06:16:Blok pontonowy‎ 13:04 +183‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ (→‎Blok pontonowy: Odpowiedź) Znaczniki: Odpowiedź Kod źródłowy
różn.hist. Youssef En-Nesyri‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:03 +43‎ ‎Jakubk37 dyskusja edycje‎ Znacznik: VisualEditor
różn.hist. N Szablon:Reprezentacja Chorwacji w koszykówce na ME U-20 w 2008‎ 13:03 +882‎ ‎B-X dyskusja edycje‎ (nowy szablon)
różn.hist. m Paramount Streaming‎ 13:03 +328‎ ‎Ts123321 dyskusja edycje‎ (przeniesienie refów na koniec, WP:SK+mSK+ToS+mSI+Bn)
różn.hist. 40 Winks‎ 13:03 −290‎ ‎PG dyskusja edycje‎ (-bez źródła, drobne redakcyjne)
różn.hist. m Wikipedia:Poczekalnia/biografie/2022:06:03:Łukasz Głuszczak‎ 13:03 +230‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ (Zostawiono.)
różn.hist. N Obyticzna kosa‎ 13:03 +2695‎ ‎Szczureq dyskusja edycje‎ (+)
różn.hist. m Wikipedia:Poczekalnia/biografie‎ 13:03 −66‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ ({{Wikipedia:Poczekalnia/biografie/2022:06:03:Łukasz_Głuszczak}} – przeniesione do archiwum)
różn.hist. m Wikipedia:Poczekalnia/biografie załatwione 24‎ 13:03 +66‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ (+ {{Wikipedia:Poczekalnia/biografie/2022:06:03:Łukasz_Głuszczak}})
różn.hist. N Dyskusja:Łukasz Głuszczak‎ 13:03 +114‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ (Zostawiono po dyskusji: Wikipedia:Poczekalnia/biografie/2022:06:03:Łukasz_Głuszczak)
różn.hist. m Łukasz Głuszczak‎ 13:03 −58‎ ‎Maikking dyskusja edycje‎ (Zostawiono po dyskusji: Wikipedia:Poczekalnia/biografie/2022:06:03:Łukasz_Głuszczak)
różn.hist. 7 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)‎ 13:02 −47‎ ‎Elżbieta Kossecka dyskusja edycje‎ (→‎Formowanie i zmiany organizacyjne: drobne redakcyjne)
różn.hist. Dyskusja wikipedysty:SikorkaNet‎ 13:02 −186‎ ‎SikorkaNet dyskusja edycje‎ (Usunięcie niepotrzebnych linków i prośba o zmianę nazwy konta)
różn.hist. N Kardamon czarny‎ 13:02 +3288‎ ‎Mix321 dyskusja edycje‎ (N) Znacznik: VisualEditor: przełączono
różn.hist. 1964‎ [oczekuje na przejrzenie] 13:01 +56‎ ‎5.173.3.94 dyskusja‎ (→‎Urodzili się)
Menu nawigacyjne
Nie jesteś zalogowany
Dyskusja
Edycje
Utwórz konto
Zaloguj się
Strona specjalna
Szukaj
Przeszukaj Wikipedię
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Wspomóż Wikipedię
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany
Narzędzia
Atom
Prześlij plik
Strony specjalne
Wersja do druku

Języki

Zawodzie-Dąbie – dzielnice Częstochowy, położone na wschodnim brzegu Warty oraz nad Kucelinką. W skład dzielnicy oprócz Zawodzia wchodzą: Dąbie, Kucelin i Złota Góra.

Zawodzie
Dzielnica Częstochowy, przedmieście starej Częstochowy służące jako zaplecze rolniczo-ogrodnicze, przez które biegła droga do Olsztyna. Na Złotej Górze eksploatowano kamień wapienny. W 1884 powstała tu fabryka chemiczna. W 1895 Zawodzie włączono do Częstochowy. Wtedy to zbudowano oczyszczalnię ścieków, betoniarnie oraz liczne domy robotnicze. Po osuszeniu terenów nadwarciańskich w 1913 powstał szpital Towarzystwa Dobroczynności dla Żydów. W 1926 wybudowano miejską elektrownię. W latach 20. przy szpitalu powstał park im. Narutowicza. W przedwojennych planach powstać miał na Zawodziu kompleks terenów rekreacyjnych – parków, stadionu, kąpielisk i przystani kajakowej – ciągnących się wzdłuż Warty. Zdążono wybudować tylko stadion, na którym obecnie odbywają się imprezy kulturalne i żużlowe (Włókniarz Częstochowa). W czasie II wojny światowej na Złotej Górze istniał obóz „Warthelager” (część stalagu 367) przeznaczony dla jeńców sowieckich. Obecnie Zawodzie słynie głównie z dużego targowiska, cmentarza żydowskiego, jedynego w Częstochowie aresztu śledczego, Szpitalu należącego do Zespołu szpitali miejskich i wizytówki tej dzielnicy nowoczesnego i zmodernizowanego Stadionu „Arena Częstochowa”. Zachodnią cześć dzielnicy przecina droga krajowa nr 1.

Szkoła Podstawowa nr 10 w okresie walk wrześniowych została zajęta przez wojska. Następnie podczas okupacji hitlerowskiej przekształcono szkołę na więzienie dla kobiet. Tu również gromadzono mężczyzn, których wywożono na roboty do Niemiec.

Do Centrum można dojechać autobusami linii 11,13, 21, 26, 27, 28, 31, 35, 36 oraz 84.

Dąbie
Dzielnica Częstochowy leżąca w otoczeniu Huty Częstochowa i częstochowskiej Areny, dominuje zabudowa jednorodzinna. Rozwinęła się na początku XX wieku w związku z umiejscowieniem tu kolei – najpierw odgałęzienia linii Herby–Częstochowa do huty, a później trasy Częstochowa–Kielce przez wiele lat wizytówka dzielnicy. Rozbudowa huty w latach 50. wymusiła zmianę przebiegu linii. Dąbie słynie ze schroniska dla zwierząt, bazy firmy oczyszczania miasta i toru miniżużla UŚKS Speedway Częstochowa – szkółka żużlowa Włókniarza.

Godne uwagi są też: Zespół Szkół nr 15 oraz kościół NMP Wspomożycielki Wiernych. Dzielnice na połowę dzielą rzeki Kucelinka oraz Warta. Do Centrum można dojechać autobusami linii 13, 19, 21, 23, 28, 84 oraz tramwajem – linia 1.

Fragment Miejskiego Szpitala Zespolonego im. Rydygiera
Fragment Miejskiego Szpitala Zespolonego im. Rydygiera

Arena Częstochowa
Arena Częstochowa

Hala Sportowa Częstochowa
Hala Sportowa Częstochowa

Biurowiec Huty Częstochowa
Biurowiec Huty Częstochowa

Wieża gaszenia koksu w Koksowni Częstochowa Nowa
Wieża gaszenia koksu w Koksowni Częstochowa Nowa

Zakład Energetyczny Częstochowa (Tauron)
Zakład Energetyczny Częstochowa (Tauron)

Budynek dawnych zakładów włókienniczych Ceba, obecnie Polontex.
Budynek dawnych zakładów włókienniczych Ceba, obecnie Polontex.

Kamieniołom
Kamieniołom

Kościół i klasztor pw. św. Jana z Dukli
Kościół i klasztor pw. św. Jana z Dukli

Zalana ulica Michaela Faradaya podczas powodzi w 2010 roku
Zalana ulica Michaela Faradaya podczas powodzi w 2010 roku

Rzeka Warta w okolicy ulicy Srebrnej po powodzi w 2010 roku
Rzeka Warta w okolicy ulicy Srebrnej po powodzi w 2010 roku

Rzeka Kucelinka w okolicy ulicy Srebrnej po powodzi w 2010 roku
Rzeka Kucelinka w okolicy ulicy Srebrnej po powodzi w 2010 roku

Przypisy
Algorytm podziału środków (pol.). Urząd Miasta Częstochowy, 2014-04-30. [dostęp 2014-05-06].
pde
Częstochowa
POL Częstochowa flag.svg

Zagadnienia
Chorągiew Herb Historia Ludność Prezydenci Rada miasta Ratusz
Gospodarka
Aglomeracja Transport kolejowy Komunikacja miejska Przemysł Tramwaje
Kultura
Częstoch Edukacja Honorowi obywatele Jasna Góra Muzea Pomniki Sport
Dzielnice
Błeszno Częstochówka-Parkitka Dźbów Gnaszyn-Kawodrza Grabówka Kiedrzyn Lisiniec Mirów Ostatni Grosz Podjasnogórska Północ Raków Stare Miasto Stradom Śródmieście Trzech Wieszczów Tysiąclecie Wrzosowiak Wyczerpy-Aniołów Zawodzie-Dąbie
POL Częstochowa COA.svg

Wikipedia-logo.png Kategoria:Częstochowa Project.svg Wikiprojekt:Częstochowa Commons-logo.svg Galeria mulitmediów w Wikimedia Commons Wikinews-logo.png Wiadomości w Wikinews
Kategoria: Dzielnice i osiedla Częstochowy
Menu nawigacyjne
Nie jesteś zalogowany
Dyskusja
Edycje
Utwórz konto
Zaloguj się
ArtykułDyskusja
CzytajEdytujEdytuj kod źródłowyHistoria i autorzy
Szukaj
Przeszukaj Wikipedię
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Zgłoś błąd
Kontakt
Wspomóż Wikipedię
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany
Narzędzia
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Strony specjalne
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytowanie tego artykułu
Element Wikidanych
Zaproponuj do mediów społecznościowych
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons

Języki
Dodaj linki
Tę stronę ostatnio edytowano 29 sie 2021, 12:22.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Oliwka – owoc oliwki europejskiej (Olea europaea), pestkowiec. Służy jako surowiec do produkcji oliwy lub jako oliwki stołowe. Głównymi producentami są kraje Unii Europejskiej (głównie Hiszpania), Egipt i Turcja.

Spis treści
1 Budowa
2 Podział
3 Produkcja owoców
4 Przetwórstwo
5 Znaczenie w kulinariach
5.1 Wartość odżywcza
6 Zastosowania niekulinarne
7 Przypisy
Budowa
Wygląd owocu oliwki różni się w zależności od podgatunku. Wśród przedstawicieli różnych podgatunków oliwki europejskiej (Olea europaea) owoce (pestkowce) mają długość 5–25 mm i średnicę 4–12 mm[1]. Wewnątrz zawierają pojedynczą, dużą pestkę[2]. Dojrzałe owoce mają barwę fioletowawą, fioletowoczarną lub czarnobrązową[1], czasem z odcieniem niebieskawym lub fioletowym, rzadko występują oliwki w kolorze kości słoniowej[2]. Czarne oliwki stanowią dojrzałe owoce, jednak brązową lub czarną barwę można uzyskać także poprzez poddanie owocu utlenianiu[3]. Egzokarp i mezokarp, tworzące jadalną część oliwki, stanowią około 70–85% jej masy[4]. Owoce oliwki zawierają oleuropeinę nadającą im gorzki smak; z tego powodu owoce są spożywane dopiero po odpowiedniej obróbce[5]. Olej roślinny stanowi 14–40% masy owoców[6].

Podział
Międzynarodowy kodeks norm żywności Codex Alimentarius przedstawia podział oliwek ze względu na dojrzałość[3]:

oliwki zielone: oliwki zebrane przed dojrzeniem i wybarwieniem, które osiągnęły już docelowe rozmiary
oliwki zmieniające kolor: zebrane podczas dojrzewania, w trakcie zmiany koloru
oliwki czarne: zebrane jako całkowicie dojrzałe lub niemal całkowicie dojrzałe
W 1998 znano 1208 kultywarów uprawianych w 52 krajach; w 2008 było to 1250 kultywarów w 54 krajach[7]. Według danych z 2003 roku blisko 500 kultywarów wywodzi się z Włoch[8]. Produktami chronionymi poprzez oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej (PDA) są jedynie trzy z nich: Nocellara del Belice (Sycylia), La Bella della Daunia (Apulia) i Oliva Ascolana del Piceno (Marche i Abruzja)[4]. W ofercie handlowej często sprzedawane są bez określenia odmiany[2].

Produkcja owoców
Owoce zbierane są z drzew osiągających co najmniej 8[2]–10[6] lat życia, po czym dobre plony dają drzewa przez kolejnych 200–300 lat (obfite zwykle co dwa lata), a dożywają ok. 800 lat[6]. Pora zbioru oliwek jest różna w zależności od ich przeznaczenia. Oliwki służące do produkcji oliwy zbiera się od środka grudnia do marca. Oliwki przeznaczone do spożycia cech**e wysoki stosunek wagowy miąższu do pestki i jednorodny kształt. Oliwki zielone zbierane są od środka września; koniec zbiorów wskazuje zmiana barwy owoców na żółtozieloną. Pora zbiorów oliwek czarnych to grudzień. Z jednego nawadnianego drzewa oliwkowego w uprawie komercyjnej można uzyskać 50–65 kg oliwek, prawdopodobnie do 100 kg[9]. W tradycyjnej, ekstensywnej uprawie uzyskuje się średnio ok. 25 kg owoców z drzewa[2].

W sezonie 2016/2017 światowa produkcja oliwek stołowych wyniosła 2 899 500 ton. Największy udział przypadał na kraje Unii Europejskiej (około 29%), Egipt (19%) i Turcję (13,8%). W europejskich uprawach w podanym okresie uzyskano 841 900 ton oliwek, z czego 70,9% pochodziło z Hiszpanii. Dominuje ona na rynku europejskim niezmiennie od 1990 roku[10]. Na przełomie XX i XXI wieku 98% produkcji oliwek miało miejsce w rejonie Morza Śródziemnego[6], poza tym owoce te uprawiane są w Kalifornii, Chinach[2], Argentynie i Chile[6].

Przetwórstwo
Olej oliwkowy (oliwę) wyciska się z dojrzałych, czarnych owoców uzyskując go w ilości stanowiącej ok. 1/4 do ok. 1/2 ich masy. Oliwa wyciskana podczas pierwszego, łagodnego tłoczenia[6], bez podgrzewania i stosowania podwyższonego ciśnienia określana jest mianem 'extra virgine' (oliwa stołowa). Kolejne tłoczenie daje oliwę gorszej jakości (kuchenną). A trzecie, mocne, wiążące się z podgrzewaniem owoców lub dodawaniem do nich gorącej wody[2], daje oliwę najgorszej jakości, stosowaną do celów niespożywczych[6].

Oliwki dojrzałe oraz zbierane w stanie zielonym przeznaczone do spożycia są poddawane obróbce[2]. Może ona obejmować namaczanie w roztworze zasady, w solance, częściowemu odwadnianiu przez obtaczanie w suchej soli lub suszeniu w piecach lub poddanie czynnikowi utleniającemu (pozwala to uzyskać czarną barwę oliwek). Dopuszczane są także inne metody obróbki, których produkt można sprzedawać pod nazwą „oliwki”, jeśli spełnia kryteria podane w Codex Alimentarius[3]. Czarne oliwki mogą być pozyskiwane przez oddziaływanie na owoce glukonianem żelaza (II) lub innymi solami żelaza. Utleniają i polimeryzują one polifenole, co prowadzi do zmiany barwy[11].

Znaczenie w kulinariach

Papryka z wołowiną, gorgonzolą i oliwkami
Moment udomowienia oliwki i jej pochodzenie nie są dokładnie poznane; stanowią przedmiot sporów. Według Bretona et al. (2008) oliwka europejska wywodzi się z rejonu Żyznego Półksiężyca, gdzie miano konsumować jej owoce już blisko 5 tys. lat p.n.e., a najstarsze pozostałości dające się łatwo przypisać do udomowionego drzewa pochodzą z 3200 lat p.n.e.[8] Starsze dane, z 1975, mówią o odnalezieniu pestek oliwek w Teleilat el Ghassul (zachodnia Jordania, na północ od Morza Martwego); znalezisko datowane na okres 3700–3500 lat p.n.e. (chalkolit)[12]. Szczególne znaczenie oliwki mają w kuchni śródziemnomorskiej[4].

Olej oliwkowy stosowany jest powszechnie w kuchni śródziemnomorskiej, gdzie zastępuje tłuszcze pochodzenia zwierzęcego[2]. Generalnie oliwki i otrzymywane z nich produkty spożywane są głównie w krajach ich produkcji, tj. w obszarze śródziemnomorskim. Tylko 15–20% produkcji trafia do międzynarodowego obrotu handlowego[6].

Oliwki sprzedawane są pod postacią owoców drylowanych, krajanych na dwie lub więcej części wzdłuż, siekanych, mielonych lub z pęknięciem powstałym w trakcie obróbki. Występują także jako oliwki drylowane, a następnie nadziewane (kaparami, cebulą, migdałami, skórką cytrusów[3], sardelami lub papryką[2]). W takiej postaci służą zwykle za przekąskę[2]. Oliwki dodawane są poza tym do rozmaitych potraw, wchodzą w skład past podawanych z makaronami czy bruschettą[4], dodawane są do wypieków[2].

Wartość odżywcza
Wartość odżywcza różni się w zależności od kultywaru. Poniżej przedstawiono dane dla owoców z 9 włoskich kultywarów[4].

Wartość odżywcza
Owoce oliwki (9 włoskich kultywarów)
(100 g)
Wartość energetyczna −1741 kJ (164-455 kcal)
Białka 1,0–2,2 g
[pokaż]szczegółowe informacje
Węglowodany 2,5–8,9 g
[pokaż]szczegółowe informacje
Tłuszcze 15,5–46,9 g
[pokaż]szczegółowe informacje
[pokaż]Witaminy
[pokaż]Makroelementy
Dane liczbowe na podstawie: [4]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[13]
Zawartość białka w owocach oliwki jest niska, jednak ze względu na zawartość aminokwasów stanowią wartościowe pożywienie. Szczególnie niska jest zawartość węglowodanów. Ze względu na zużycie cukrów przez organizmy prowadzące fermentację, co ma miejsce w trakcie przygotowywania oliwek do spożycia, w gotowym produkcie mogą znajdować się jedynie śladowe ilości cukrów. Te obecne są w niefermentowanych produktach, jak oliwki Ferrandina. W oliwkach znajdują się niewielkie ilości witamin B, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, E); zawartość witaminy C jest niska (<1mg/100g). Niezależnie od obróbki oliwki są bogate w polifenole[4]. Zawartość soli zależy od sposobu przygotowania produktu. W przypadku oliwek poddanych ługowaniu NaOH i jedno- lub dwumiesięcznej fermentacji jest to 5–6%. U oliwek poczernianych przez utlenianie w zalewie znajduje się 2–4% soli[5].

Zastosowania niekulinarne
Oliwa stosowana jest do celów przemysłowych, do wyrobu kosmetyków i perfum. Dawniej stanowiła także paliwo w lampach oliwnych[2].

Przypisy
Zobacz multimedia związane z tematem: Oliwka (owoc)
Adriana Chiappetta & Innocenzo Muzzalupo: 2. Botanical Description. W: Olive Germplasm. The Olive Cultivation, Table Olive and Olive Oil Industry in Italy. IntechOpen. ISBN 978-953-51-0883-2.
Matthew Biggs, Jekka McVicar, Bob Flowerdew: Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2007, s. 486-487. ISBN 978-83-11-10578-2.
Standard for Table Olives (Codex Stan 66-1981). W: praca zbiorowa: Codex Alimentarius. FAO, WHO.
Barbara Lanza: 16. Nutritional and Sensory Quality of Table Olives. W: Olive Germplasm. The Olive Cultivation, Table Olive and Olive Oil Industry in Italy. IntechOpen. ISBN 978-953-51-0883-2.
S.I. Cillidag: Table olive processing technologies. W: Present and future of the Mediterranean olive sector [on-line]. 2013. [dostęp 2019-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (7 kwietnia 2019)].
Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki: Geografia rolnictwa świata. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 351-352. ISBN 83-0113580-8.
Giorgio Bartolini: Olive Germplasm (Olea europaea L.). 2008. [dostęp 2019-04-06].
Albertini, E. et al.. Structure of genetic diversity in Olea europaea L. cultivars from central Italy. „Molecular Breeding”. 27 (4). s. 533-547.
Databases & Software: Olive. FAO. [dostęp 2019-04-06].
World Table Olive Figures. International Olive Council. [dostęp 2019-04-06].
Pedro Garcia. Influence of iron redox state on black ripe olive processing: Iron in black olives. „Journal of the Science of Food and Agriculture”. 98 (12), 2018.
Giorgio Bartolini & Raffaella Petruccelli: Classification, Origin, Diffusion and History of the Olive. FAO, 2003, s. 13.
Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
Kontrola autorytatywna (owoc):LCCN: sh85094612GND: 4172555-4BNCF: 33602BNE: XX524463J9U: 987007546026605171
Encyklopedia internetowa: Britannica: plant/olive-fruit Store norske leksikon: oliven_-_tre
Kategorie: Owoce jadalneKuchnia włoska
Menu nawigacyjne
Nie jesteś zalogowany
Dyskusja
Edycje
Utwórz konto
Zaloguj się
ArtykułDyskusja
CzytajEdytujEdytuj kod źródłowyHistoria i autorzy
Szukaj
Przeszukaj Wikipedię
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Zgłoś błąd
Kontakt
Wspomóż Wikipedię
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany
Narzędzia
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Strony specjalne
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytowanie tego artykułu
Element Wikidanych
Zaproponuj do mediów społecznościowych
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons

W innych językach
Aragonés
Asturianu
Avañe'ẽ
বাংলা
བོད་ཡིག
Català
Čeština
Eesti
Español
Esperanto
Estremeñu
Euskara
Français
Galego
Interlingua
Italiano
עברית
Kiswahili
Kreyòl ayisyen
Latviešu
Lingála
مصرى
Nāhuatl
Napulitano
Occitan
Português
Runa Simi
Русиньскый
Sicilianu
Simple English
Slovenčina
Svenska
Українська
Edytuj linki
Tę stronę ostatnio edytowano 12 kwi 2022, 21:38.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zoba