Bigos

Artykuł
Rozmawiać
Czytać
Redagować
Wyświetl historię

Narzędzia
Wygląd ukrywać
Tryb urodzinowy (Baby Globe)

Wyłączony

Włączony
Dowiedz się więcej o trybie urodzinowym
Tekst

Mały

Standard

Duży
Szerokość

Standard

Szeroki
Kolor (beta)

Automatyczny

Światło

Ciemny
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jeśli interesuje Cię polski piłkarz kanadyjski, zobacz Arek Bigos .
Bigos
Talerz bigosu
Talerz bigosu
Typ Gulasz
Kurs Gorąca przystawka lub danie główne
Miejsce pochodzenia Polska
Region lub stan Europa Środkowa i Wschodnia
Kuchnia stowarzyszona Polski
Temperatura serwowania Gorący
Główne składniki Różne mięsa, kiszona kapusta, kapusta
Bigos ( polska wymowa: [ˈbʲiɡɔs] ⓘ ), [ a ] często tłumaczone na język angielski jakogulasz myśliwski, topolskiedanie z siekanego mięsa różnego rodzaju duszonego zkiszoną kapustą, poszatkowaną świeżą kapustą i przyprawami. Podaje się je na gorąco i można je wzbogacić dodatkowymi warzywami i winem. [ 3 ] Potrawa pierwotnie pochodząca z Polski stała się również tradycją na terenach rozległejRzeczypospolitej Obojga Narodów. [ 4 ] [ 5 ]

Etymologia
Polskie słowo bigos jest prawdopodobnie pochodzenia włoskiego lub niemieckiego, ale jego dokładna etymologia jest sporna. Według słownika polskich zapożyczeń pod redakcją Elżbiety Sobol, może pochodzić od niemieckiego begossen , oznaczającego „lał” lub „podlewał”. [ 6 ] Podobnie Jerzy Bralczyk wywodzi to słowo od archaicznego niemieckiego Beiguss , „sos”. [ 7 ] Aleksander Brückner zaproponował niemieckie Bleiguss , „kawałek ołowiu” [ 8 ] jako możliwe źródło, odnosząc się do tradycji wróżenia z dziwnie ukształtowanych płatków roztopionego ołowiu wrzuconych do wody. Maria Dembińska odrzuca tę etymologię jako „bez wątpienia błędną”, sugerując zamiast tego albo archaiczne niemieckie becken , „siekać”, albo staroniemieckie bîbôz ( Beifuss we współczesnym języku niemieckim), oznaczające „bylicę pospolitą” ( Artemisia vulgaris ), zioło popularne w kuchni średniowiecznej. [ 9 ] Andrzej Bańkowski wskazuje także na włoskie słowo bigutta , czyli „garnek do gotowania zupy”, jako możliwe pochodzenie z języka niemieckiego. [ 10 ]

Składniki i przygotowanie
Głównymi składnikami bigosu są różne rodzaje mięsa pokrojone na kawałki wielkości kęsa oraz mieszanka kiszonej kapusty i poszatkowanej świeżej białej kapusty. Mięsa mogą obejmować wieprzowinę (taką jak szynka , łopatka, boczek , żeberka i polędwica ), wołowinę i cielęcinę , drób ( kurczak , kaczka , gęś , indyk ) i dziczyznę , a także wędliny , zwłaszcza różne rodzaje kiełbasy . [ 11 ] [ 12 ] [ 13 ] Różnorodność mięs jest uważana za niezbędną dla dobrego bigosu ; jego przygotowanie może być dobrą okazją do wyczyszczenia zamrażarki i wykorzystania resztek z innych dań mięsnych. [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ] Niektóre mięsa mogą być upieczone przed pokrojeniem w kostkę razem z innymi kawałkami mięsa i duszone na smalcu lub oleju roślinnym . [ 11 ] [ 17 ]

Zbliżenie bigosu
Kiszoną kapustę często płucze się i odsącza przed posiekaniem i zmieszaniem z poszatkowaną świeżą kapustą. Proporcje zależą od dojrzałości kiszonej kapusty; im dłużej się ją pekluje, tym bardziej kwaśna jest, co wymaga dodania większej ilości świeżej kapusty, aby zrównoważyć smak. Tradycyjnie kapustę kiszono jesienią, więc bigos przygotowywany w tym czasie mógł być przygotowywany tylko z częściowo peklowanej kiszonej kapusty, ale wczesną wiosną kiszoną kapustę należało połączyć w równych częściach ze świeżą kapustą. [ 18 ] Mieszankę gotuje się wstępnie w niewielkiej ilości wody przed zmieszaniem z duszonym mięsem i pozostawia do gotowania na wolnym ogniu przez kilka godzin. W idealnym przypadku gulasz powinien zgęstnieć przez samo odparowanie, [ 19 ] ale można dodać do niego mąkę, zasmażkę , pokruszony chleb żytni lub startego surowego ziemniaka, aby wchłonąć nadmiar wilgoci. [ 20 ] [ 21 ] [ 22 ]

Inne składniki często dodawane do bigosu to cebula , pokrojona w kostkę i zrumieniona na smalcu razem z mięsem oraz suszone grzyby leśne [ 23 ] , które są wstępnie ugotowane osobno we wrzącej wodzie. Gulasz jest zazwyczaj doprawiany solą, czarnym pieprzem , zielem angielskim , jagodami jałowca i liśćmi laurowymi . [ 24 ] Niektóre przepisy wymagają również kminku , goździków , czosnku , majeranku , nasion gorczycy , gałki muszkatołowej , papryki i tymianku . [ 11 ] [ 25 ] Kwaśny smak kiszonej kapusty można wzmocnić, dodając trochę wytrawnego czerwonego wina [ 17 ] [ 22 ] lub kwaśnego buraka (fermentowany sok z buraków , który jest również tradycyjnym składnikiem barszczu ), co może nadać gulaszowi czerwonawy odcień. [ 26 ] [ 21 ] Bigos często lekko słodzi się cukrem, miodem , rodzynkami , suszonymi śliwkami lub powidłami śliwkowymi . [ 27 ] [ 13 ]

Miska bigosu
Tradycyjnie bigos gotuje się w kotle nad otwartym ogniem lub w dużym garnku na kuchence, ale można go również przygotować w elektrycznym wolnowarze . [ 28 ] Zawartość należy od czasu do czasu mieszać, aby zapobiec przypaleniu, które mogłoby nadać całej porcji gorzki smak. [ 29 ] Bigos uważa się za najlepszy po wielokrotnym schłodzeniu i podgrzaniu, aby umożliwić połączenie się smaków. [ 30 ] [ 31 ]

Odmiany
Elastyczna i wyrozumiała receptura bigosu pozwala na dużą liczbę wariantów, często wykorzystując po prostu dostępne składniki. [ 16 ] Często twierdzi się, że w Polsce przepisów jest tyle, ilu kucharzy. [ 15 ] [ 32 ]

W regionie Wielkopolski bigos zazwyczaj zawiera koncentrat pomidorowy i jest doprawiany czosnkiem i majerankiem. [ 33 ] Bigos kujawski często przygotowuje się z czerwonej kapusty , jak również z białej. [ 34 ] Na Śląsku miesza się go zazwyczaj z kopytkami lub kluskami , czyli małymi, prostymi, gotowanymi kluskami z przaśnego ciasta, które zawiera mąkę i puree ziemniaczane . [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] Odmiana zawierająca julienne jabłka, najlepiej o winno-cierpkim smaku, taka jak Antonówka , znana jest jako bigos litewski i jest typowa dla terenu dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego (obecnie Białoruś, Litwa i Ukraina). [ 4 ] [ 5 ]

Bigos w misce
Porcja bigosu
W bigosie myśliwskim , czyli „ bigosie myśliwskim ”, przynajmniej część mięsa pochodzi z dziczyzny, np. z dzika , jelenia czy zająca . [ 18 ] Najczęściej doprawia się go jagodami jałowca, które pomagają neutralizować niepożądane zapachy , jakie mogą znajdować się w mięsie dzikich zwierząt. [ 38 ]

Porcja

Bigos podawany w chlebie z piwem
Jako danie, które nie psuje się szybko i uważa się, że zyskuje na wartości z każdym odgrzaniem, bigos był tradycyjnie używany jako prowiant dla podróżników [ 39 ] [ 40 ] i biwakowiczów, lub spożywany podczas imprez plenerowych, takich jak polowanie lub kulig karnawałowy znany po polsku jako [ 41 ] [ 21 ] [ 42 ] Można go również jeść w domu na śniadanie lub kolację, lub jako gorącą przystawkę podawaną przed zupą na przyjęciu. [ 43 ] [ 32 ] Często można go znaleźć w menu barów mlecznych , pubów i bistro w całej Polsce. [ 9 ] Bigos jest szczególnie kojarzony z ważniejszymi świętami katolickimi, takimi jak Boże Narodzenie i Wielkanoc , ponieważ można go przygotować w dużych ilościach wcześniej i odgrzać tylko w samo święto i dni następne. [ 41 ] [ 22 ] Bigos można przechowywać przez długi czas i często jest mrożony do późniejszego spożycia, co w rzeczywistości wzmacnia jego smak. [ 44 ] [ 45 ]

Gulasz zazwyczaj podaje się z chlebem żytnim lub gotowanymi ziemniakami. [ 16 ] [ 46 ] W bardziej eleganckim otoczeniu można go podawać w kamionkowych miskach, [ 43 ] skorupkach z ciasta francuskiego [ 47 ] lub miskach chlebowych . Bigos , szczególnie spożywany na świeżym powietrzu, tradycyjnie łączy się z kieliszkami schłodzonej wódki , czystej lub smakowej. [ 22 ] Do bigosu dobrze komponują się takie rodzaje wódek smakowych jak żubrówka, jałowiec , piołunówka , Goldwasser i starka (leżakowana w dębowych beczkach ) . [ 30 ] [ 40 ] Podawany w domu lub w restauracji gulasz można połączyć z piwem, czerwonym winem lub Rieslingiem . [ 48 ] [ 16 ]

Tradycyjny polski bigos z kopytką jako dodatkiem
Historia
Według polskiej historyczki żywności Marii Dembińskiej, bigos może pochodzić od średniowiecznej potrawy znanej po łacinie jako compositum , czyli „mieszanka”. Przyrządzano go z różnych warzyw, takich jak kapusta, boćwina i cebula, które były siekane lub rozdrobnione, układane warstwami w glinianym, trójnożnym holenderskim piecu i duszone lub pieczone. [ 49 ] Pozostałość tej starej procedury można znaleźć w przepisie na bigos , w którym boczek i kapusta są układane warstwami, z XIX-wiecznej rosyjskiej książki kucharskiej A Gift to Young Housewives autorstwa Eleny Molokhovets . [ 50 ] Uważa się, że danie to zostało wprowadzone do regionu przez Żydów sefardyjskich pochodzących z portugalskiego regionu Alentejo , którzy zastąpili składniki produktami regionalnymi. Podobne warstwowe dania o średniowiecznym pochodzeniu istnieją również w innych kuchniach europejskich; Należą do nich włoska mescolanza (znana w XVI-wiecznej Polsce pod spolszczoną nazwą miszkulancja ) i alzackie Baeckeoffe (znane również jako potée boulangère ), przyrządzane z kapusty, resztek mięsa i owoców. [ 51 ] Przypominają one rustykalną polską zapiekankę, znaną w różnych regionach jako pieczonka, prażonki, duszonki, maścipula i inne nazwy. Tradycyjnie przygotowuje się ją z pokrojonych w plasterki lub kostkę ziemniaków, cebuli, marchewki, kiełbasy i boczku ułożonych warstwami w żeliwnym kotle natłuszczonym smalcem i wyłożonym liśćmi kapusty, który umieszcza się w żarze ogniska w celu pieczenia. [ 52 ] [ 53 ] [ 54 ]

Pieczonka pieczona w żeliwnym garnku nad ogniskiem
Słowo „ bigos ” nie jest poświadczone przed XVII wiekiem. [ 50 ] W tym czasie odnosiło się ono do każdej potrawy z drobno posiekanych składników, zwykle mięsa lub ryb – ale nie kapusty – obficie polanych roztopionym masłem i mocno doprawionych kwaśnymi, słodkimi i pikantnymi składnikami. [ 55 ] Stanisław Czerniecki , kucharz księcia Aleksandra Michała Lubomirskiego , który konsekwentnie używał zdrobnienia bigosek , zamieścił kilka przepisów na tę potrawę w swoim Compendium ferculorum ( Zbiór potraw ), najstarszej zachowanej książce kucharskiej wydrukowanej i wydanej w języku polskim, w 1682 roku (jednak około 2019 roku odnaleziono inną starą książkę kucharską, która zawierała przepisy z wcześniejszej, tj. XVI-wiecznej, obecnie zaginionej polskiej książki kucharskiej [ 56 ] ). Należą do nich bigosek przyrządzany z siekanego kapłona , [ 57 ] jarząbka , [ 58 ] karpia , szczupaka , [ 59 ] oraz raków z szpikiem wołowym . [ 60 ] Przyprawy występujące w większości tych przepisów to cebula, ocet winny , sok z cytryny lub limonki , wermut , szczaw , cukier, rodzynki, czarny pieprz, cynamon , gałka muszkatołowa, goździki i kminek . Zbiór przepisów rękopiśmiennych z dworu Radziwiłłów , datowany na ok. 1686 r., zawiera instrukcje dotyczące przyrządzania bigosu z pieczeni wołowej, [ 61 ] smażonej ryby [ 62 ] , a nawet siekanych naleśników . [ 63 ] Kucharz doskonały , książka kucharska wydana przez Wojciecha Wielądkę w 1783 roku, zawiera przepisy na wołowinę, cielęcinę, baraninę , ostrygi , a także bigos z warzyw korzeniowych (ten ostatni był mieszanką marchwi, pasternaku , brukwi i selera ). [ 64 ] [ 65 ]

Bigos zrobiony w całości z mięsa i egzotycznych przypraw był dostępny jedynie dla zamożnej polskiejszlachty. W XVIII wieku rozwinęła się wersja dania dla ubogich, znana jako bigos hultajski , czyli „ bigos łobuziaka”, w którym ocet i sok z cytryny zastąpiono tańszą kiszoną kapustą jako źródłem cierpkości. [ 55 ] Kiszona kapusta i kapusta działały również jako wypełniacz, pozwalający na zmniejszenie ilości mięsa w daniu. Bigos łobuziaka stał się popularny za panowania królaPolski Augusta III(1734–1763). [ 66 ] W ciągu XIX wieku jego popularność nadal rosła, ponieważ udział mięsa zmniejszył się na rzecz kiszonej kapusty, ostatecznie wypierając wszystkie inne rodzaje bigosu i tracąc w tym procesie pogardliwy epitet. [ 65 ]

W kulturze
W garnkach grzał się bigos; same słowa nie mogą opisać
Jego cudownego smaku, koloru i cudownego zapachu.
Słychać brzęczenie słów, a rymy przypływają i odpływają,
Lecz jego zawartości żaden miejski układ trawienny nie pojmie.
Aby docenić litewską pieśń ludową i ludowe jedzenie,
Trzeba zdrowia, mieszkać na ziemi i wrócić z lasu.
Bez tego, danie bez wartości przeciętnej
Jest bigosem, zrobionym z roślin strączkowych, najlepiej rosnących w ziemi;
Kiszona kapusta wychodzi na pierwszy plan, odpowiednio posiekana,
Która sama, jak głosi przysłowie, w ustach podskoczy;
W zamkniętym kotle, którego wilgotne łono chroni
Najwyborniejsze kęsy mięsa wyhodowanego na najzieleńszych polach;
Potem gotuje się na wolnym ogniu, aż ogień wydobędzie każdą kroplę
Żywego soku, a płyn wrze na wierzchu,
A odurzający aromat łagodnie unosi się w oddali.
Teraz bigos jest gotowy. Z potrójnym hurra
Rzućcie myśliwych, uzbrojonych w łyżki, na gorący okręt, by go złupić.
Mosiężne grzmoty i dym buchają, niczym kamfora, która znika.
Tylko w głębi kotłów, nadal wije się później
Para, jakby z głębokiego krateru uśpionego wulkanu.

Adam Mickiewicz (tłum. Marcel Weyland ),
Pan Tadeusz (Księga czwarta, Dyplomacja i łowy ) [ 67 ]

Talerz bigosu
Bigos uważany jest za polskąpotrawę narodową[ 23 ] , która według amerykańskiego historyka żywności Williama Woysa Weavera „była romantyzowana w poezji, omawiana w najdrobniejszych szczegółach w najróżniejszych kontekstach literackich i nigdy nie była przygotowywana w małych ilościach” [ 31 ] .

Najsłynniejszy literacki pomnik bigosu można znaleźć w Panu Tadeuszu , poemacie heroicznym , czczonym jako polski epos narodowy, wychwalającym życie na wsi polskiej szlachty w Wielkim Księstwie Litewskim . Poemat został napisany przez Adama Mickiewicza w 1834 roku. Opisuje grupę mężczyzn w lesie, delektujących się gulaszem o „cudownym smaku, kolorze i cudownym zapachu” po udanym polowaniu na niedźwiedzia.

Zobacz także
Gulasz z kapusty
Lista dań z kapusty
Cassoeula , lombardzka potrawa z kapusty włoskiej z wieprzowiną
Choucroute garnie , alzackie danie z kiszonej kapusty i dużych kawałków różnych mięs i ziemniaków
Kapusta kiszona duszona , duszona kapusta kiszona, zwykle podawana jako dodatek do dań kuchni polskiej
Podvarak i svadbarski kupus , serbskie dania z kiszonej kapusty lub kapusty duszonej z mięsem
Lista gulaszów
Notatki
Ukraiński : бігус ; Białoruski : бігас , [ 1 ] bihas lub бігус, [ 2 ] bihus , litewski : bigusas
Odniesienia
Krapiva (2003) , s. 389.
Martynav (1978) , str. 348.
„Najlepsze dania tradycyjnej kuchni polskiej” . TheFad.pl – Polska i Świat. Recenzje i komentarze . 2017-12-15 . Źródło 2021-05-13 .
Szymanderska (2010), s. 517.
Pokhlebkin (2004), s. 113.
Sobol (1995) , "bigos" .
Bralczyk (2014) , s. 15.
Brückner (1927) , „bigos” .
Dembińska (1999), s. 25 21.
Bańkowski (2000) , s. 51.
Kuroń (2004), s. 113–114.
Strybel & Strybel (2005) , s. 320, 778–779.
Szymanderska (2010), s. 249.
Strybel & Strybel (2005) , str. 31.
Applebaum & Crittenden (2012), s. 184.
Monaghan (2011).
Strybel & Strybel (2005), s. 320.
Kuroń (2004), s. 113.
Dembińska (1999) , s. 23, 169.
Strybel & Strybel (2005) , str. 454.
Kuroń (2004), s. 112.
Lemnis i Vitry (1979), s. 2. 248.
Strybel & Strybel (2005), s. 396.
Strybel & Strybel (2005) , str. 43.
Strybel & Strybel (2005) , str. 56, 59.
Strybel & Strybel (2005) , str. 28.
Strybel & Strybel (2005) , str. 732.
Strybel & Strybel (2005) , str. 10.
Strybel (2007) , str. 80.
Strybel & Strybel (2005), str. 173.
Dembińska (1999), s. 169
Spysz i Turek (2014), rozdział 26.
Lista produktów wydanych , Bigos wielkopolski .
Szymanderska (2010) , s. 13. 163.
Strybel & Strybel (2005) , str. 475.
Lista produktów wydanych , Bigos śląski .
Szymanderska (2010) , s. 13. 408.
Strybel & Strybel (2005) , str. 45.
Chwalba 2008 , s. 152.
Gloger (1900),"Bigos".
Olszewska Heberle (2005), s. 8.
Strybel (2007) , str. 77, 210.
Strybel & Strybel (2005), str. 164.
Kasprzyk-Chevriaux, Magdalena (24 lipca 2014). „Polska Żywność 101 – Bigos” . Kultura.pl . Instytut Adama Mickiewicza . Źródło 16 grudnia 2025 r .
Killeen, Breana Lai (9 października 2025). „Bigos (polski gulasz myśliwski)” . Food & Wine . Pobrano 16 grudnia 2025 .
Strybel (2007) , str. 92.
Strybel & Strybel (2005) , str. 175.
Ermochkine & Iglikowski (2003) , s. 31–32.
Dembińska (1999) , s. 150.
Dembińska (1999), s. 25 22.
Dembińska (1999) , s. 20–21.
Szymanderska (2010) , s. 578, 580.
Lista produktów wydanych , Porębskie prażonki .
Lista produktów opracowanych , Prażone – prażonki polańskie .
Dumanowski i Jankowski (2011), s. 25. 213.
"Kuchmistrzostwo. Zagubiona książka kucharska przechodzia się w prawie 500 lat temu" . plus.dziennikpolski24.pl (w języku polskim). 2021-12-23 . Źródło 2022-02-12 .
Czerniecki (1682) , s. 33.
Czerniecki (1682) , s. 35.
Czerniecki (1682) , s. 56.
Czerniecki (1682) , s. 25.
Dumanowski & Jankowski (2011) , s. 139.
Dumanowski & Jankowski (2011) , s. 155.
Dumanowski & Jankowski (2011) , s. 173.
Dumanowski (2015) .
Dumanowski (2012).
Kitowicz (1840) , s. 146.
Mickiewicz (2006) .
Źródła
Applebaum, Anne ; Crittenden, Danielle (2012). Z kuchni polskiej wiejskiej: 90 przepisów na najlepsze dania pocieszenia . San Francisco: Chronicle Books. ISBN 978-1-4521-2425-4.
Bańkowski, Andrzej, wyd. (2000). Etymologiczny słownik języka polskiego . Tom. 1. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bralczyk, Jerzy (2014). Jeść!!! [ Daj mi zjeść! ] (w języku polskim). BOSZ. ISBN 978-83-7576-218-1.
Brückner, Aleksander , wyd. (1927). Słownik etymologiczny języka polskiego [ polski słownik etymologiczny ] (w języku polskim). Krakowska Spółka Wydawnicza.
Chwalba, Andrzej , wyd. (2008). Obyczaje w Polsce: Od średniowiecza do czasów współczesnych . Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. ISBN 978-83-01-14253-7.
Czerniecki, Stanisław (1682). Compendium ferculorum, albo Zebranie potraw . Kraków: Drukarnia Jerzego i Mikołaja Schedlów.
Dembińska, Maria (1999). Weaver, William Woys (red.). Jedzenie i napoje w średniowiecznej Polsce: ponowne odkrycie kuchni przeszłości . Filadelfia: University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3224-0.
Dumanowski, Jarosław; Jankowski, Rafał, wyd. (2011). Moda bardzo dobra smażenia różnych konfektów . Monumenta Poloniae Culinaria (w języku polskim). Warszawa: Muzeum Pałac w Wilanowie. ISBN 978-83-60959-18-3.
Dumanowski, Jarosław (2012). „Bigos oświeconych” . naTemat.pl . Źródło: 17.06.2016 .
Dumanowski, Jarosław (2015). „Kuchnia polska, czyli bigos z kapustą” . Silva Rerum . Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Zarchiwizowane od oryginału w dniu 30.05.2023 r . Źródło: 17.06.2016 .
Ermochkine, Nicholas; Iglikowski, Peter (2003). 40 stopni na wschód: Anatomia wódki . Nova Science Publishers. ISBN 978-1-61470-108-8.
Gloger, Zygmunt (1900). Encyklopedja Staropolska [ Encyklopedia staropolska ] (w języku polskim). Warszawa: P. Laskauer i W. Babicki.
Kitowicz, Jędrzej (1840). Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III . Poznań: Edward Raczyński.
Крапіва, Кандрат, wyd. (2003). Беларуска-рускі слоўнік (w języku białoruskim). Tom. 1. Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі. Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа. ISBN 985-11-0271-7.
Martczyna, W. У., wyd. (1978). Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (po białorusku). Tom. 1. Мінск: Навука і тэхніка.
Kuroń, Maciej (2004). Kuchnia polska: Kuchnia Rzeczypospolitej wielu narodów [ Kuchnia polska: Kuchnia Wspólnoty Wielu Narodów ] (w języku polskim). Czarna Owca. ISBN 83-89763-25-7.
Lemnis, Maria ; Vitry, Henryk (1979). W staropolskiej kuchni i przy polskim stole . Warszawa: Interpress.
„ Lista produktów rozprowadzanych” (w języku polskim). Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zarchiwizowane od oryginału w dniu 24.05.2018 r . Źródło: 15.06.2016 .
Łozińska, Maja; Łoziński, Jan (2013). Historia polskiego smaku: kuchnia, stół, obyczaje . Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. ISBN 978-83-7705-269-3.
Mickiewicz, Adam (2006) [1834]. „Pan Tadeusz” . Przekład Weyland, Marcel . Zarchiwizowano z oryginału 2017-02-09 . Pobrano 2016-06-15 .
Monaghan, Gail (19.02.2011). „Królewskie ragout” . The Wall Street Journal . Pobrano 14.06.2016 .
Olszewska Heberle, Marianna (2005) [1991]. Polska kuchnia . Pingwin. ISBN 1-55788-477-3.
Pokhlebkin, William Wasiljewicz (2004) [1978]. Natsionalnye kukhni nashikh narodov (Национальные кухни наших народов)Kuchnie narodowe naszych narodów (po rosyjsku). Moskwa: Centrpoligraf. ISBN 5-9524-0718-8.
Sobol, Elżbieta, wyd. (1995). Słownik wyrazów obcych [ Słownik zapożyczeń ] (w języku polskim). Wydawnictwo Naukowe PWN. ISBN 978-8-3011-1837-2.
Spysz, Anna; Turek, Marta (2014). Niezbędnik Polaka . Williamstown, Massachusetts: New Europe Books. ISBN 978-0-9850623-1-6.
Strybel, Robert; Strybel, Maria (2005) [1993]. Kuchnia polska . Nowy Jork: Hippocrene Books. ISBN 0-7818-1124-4.
Strybel, Robert (2007) [2003]. Polska kuchnia świąteczna . Nowy Jork: Hippocrene Books. ISBN 978-0-7818-0994-8.
Szymanderska, Hanna (2010). Kuchnia polska: Potrawy regionalne [ Kuchnia polska: Dania regionalne ] (w języku polskim). Warszawa: Świat Książki. ISBN 978-83-7799-631-7.
Linki zewnętrzne
Bigos w podprojekcie „Książka kucharska” Wikibooks
Media związane z Bigosem w Wikimedia Commons
Cytaty związane z Bigosem w Wikicytatach
Myers, David; King, Simon. „Gulasz z bigosu” . Przepisy z programów: „The Hairy Bikers' Northern Exposure ”. BBC . Pobrano 13.05.2016 .Uwaga: gospodarze błędnie wymawiają słowo „bigos” jako „bigosh”.
Kategorie :Polskie gulaszeKuchnia polskaKuchnia białoruskaKuchnia ukraińskaKuchnia litewskaDania narodoweZupy kapuścianeJedzenie świąteczneJedzenie wielkanocneKuchnia katolickaZupy z kurczakaGulasze mięsne
Tę stronę ostatnio edytowano 29 stycznia 2026, o 21:46 (UTC) .
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 License ; mogą obowiązywać dodatkowe warunki. Korzystając z tej witryny, akceptujesz Warunki użytkowania i Politykę prywatności . Wikipedia® jest zastrzeżonym znakiem towarowym Wikimedia Foundation, Inc. , organizacji non-profit.